Na koniec
Skąd to wiemy i gdzie to sprawdzisz?
Tu znajdziesz źródło każdej liczby z tego kompendium. Tej części nie czytasz ciągiem. Mała cyfra przy liczbie w rozdziale prowadzi do jej wpisu.
Strony w sieci się zmieniają. Z tych, które istniały w 2013 roku, 38% dziesięć lat później nie było już dostępnych (Pew Research Center, 2024).1 Dlatego przy każdym adresie na tej liście stoi data odczytu. To dzień, w którym ostatnio czytaliśmy tę stronę.
Pytanie dotyczyło faktur, ale pasuje też do tego kompendium. Przy pracy nad nim pomagało nam AI, a AI się myli. Braku zmyśleń nie da się zagwarantować. Dlatego przy każdej liczbie podajemy źródło i datę odczytu. Możesz ją sprawdzić, zanim ją komuś powtórzysz.
Jak sprawdzać odpowiedzi AI, także przy fakturach, pokazujemy w rozdziale 5.
Przypis to zaproszenie do sprawdzenia, nie gwarancja.
Sześć pól wpisu prowadzi do źródła#
Numer „5.13” to rozdział 5, przypis 13. Litery oznaczają części poza rozdziałami: „W4.8” to „Słowo na start”, przypis 8. Gdy źródło się powtarza, wpis odsyła do pierwszego: „Jak W4.8”.
Wpis o badaniu ma zwykle sześć pól:
- kto: instytucja albo autor
- co: tytuł
- kiedy wyszło: data wydania
- na kim i jak: liczba badanych, termin, kraj
- gdzie: adres strony
- kiedy czytaliśmy: data odczytu
„Dane producenta” – liczbę podał twórca narzędzia. „Prognoza” – przewidywanie, nie pomiar. „Materiał wewnętrzny” – nasze nagrania, czaty i zestawienia. Nie mają linku, bo nie są publiczne.
Strony po angielsku przeglądarka zwykle przetłumaczy na polski.
1W4.8 2CBOS, 3„Korzystanie ze sztucznej inteligencji”, Komunikat z badań nr 64/2026, oprac. D. Litwin, Z. Czarnecka, 4VI 2026; 5badanie 7–17.05.2026, N = 1 041 dorosłych w Polsce, próba imienna z rejestru PESEL. 6cbos.pl/SPISKOM.POL/2026/K_064_26.PDF 7(odczyt 05.11.2026)
- numer: Słowo na start, przypis 8
- kto
- co
- kiedy wyszło
- na kim i jak
- gdzie
- kiedy czytaliśmy
Tak pracowaliśmy ze źródłami#
Każdą liczbę podajemy ze źródłem i datą odczytu. Liczby o Polsce bierzemy głównie z GUS, CBOS, NBP i Eurostatu. Przy badaniach firm i portali piszemy, kto je zrobił i na kim. Funkcje i ceny narzędzi sprawdzamy zwykle u producentów. Przepis podajemy z numerem artykułu albo motywu.
Uczymy pracy z Claude, więc wiele wpisów prowadzi do Anthropic, firmy, która go tworzy. Liczby Anthropic o własnych modelach czytaj jak każde dane producenta: firma ocenia własny produkt.
Badanie z USA mówi o USA, nie o Polsce. Zanim przeniesiesz liczbę na nasze warunki, sprawdź we wpisie kraj i grupę badanych. Wpisy z Reddita, Facebooka i czatów to głosy ludzi, nie dowody na liczby.
Naszych ofert na tej liście nie ma. Gdzie są, piszemy w części „Jak czytać to kompendium”.
Przy pracy pomagało nam AI (Claude): szukało źródeł, przygotowywało szkice i sprawdzało fakty. Tekst prowadził i zatwierdził Tomek Woliński. Stan faktów: 5 listopada 2026. Ta lista pozwala nas sprawdzić, a nie tylko nam uwierzyć.
Źródła wtórne oznaczamy wprost#
Czasem oryginał jest płatny, niepubliczny albo nieosiągalny. Wtedy piszemy „za:” i nazwę omówienia, z którego mamy liczbę albo fakt. Na przykład:
- 5.9 – raport „Zdrowie z AI”, za: PAP
- 7.18 – komunikaty Microsoftu dla administratorów, za: dwa omówienia
- 9.16 – orzeczenie kanadyjskiego trybunału w sprawie Air Canada, za: McCarthy Tétrault
Pozostałe takie wpisy poznasz po tym samym znaczniku „za:”.
Przekaż tę część komuś, kto sprawdza liczby, zanim pokaże je zarządowi.
W2 · Najważniejsze w 20 minut#
- W2.1 Czat publicznego live’u o AI na YouTube, 15.09.2026, [00:19:06]; zapis czatu w archiwum redakcji, bez nicku autora (odczyt 05.11.2026).
- W2.2 Anthropic, Privacy Center, „How do you use personal data in model training?” (art. 7996885, akt. 16.03.2026), 2026. privacy.claude.com/en/articles/7996885 (otwiera się w nowej karcie); Anthropic, Privacy Center, „Is my data used for model training?” (art. 7996868, akt. 18.08.2026, produkty firmowe: „By default, we will not use your inputs or outputs from our commercial products”), 2026. privacy.claude.com/en/articles/7996868 (otwiera się w nowej karcie); OpenAI, Help Center, „Data controls in ChatGPT” (art. 7730893, konta prywatne: „data sharing is enabled by default”), 2026. help.openai.com/en/articles/7730893-data-controls-in-chatgpt (otwiera się w nowej karcie); OpenAI, Help Center, art. 5722486 (konta firmowe: „By default, we don’t use inputs or outputs”), 2026. help.openai.com/en/articles/5722486 (otwiera się w nowej karcie); Microsoft Learn, „Data, Privacy, and Security for Microsoft Copilot”, 2026. learn.microsoft.com/en-us/copilot/plan/microsoft-365-copilot-privacy (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- W2.3 Czat publicznego live’u o AI na YouTube, 15.09.2026, [00:20:26]; zapis czatu w archiwum redakcji, bez nicku autora; dywiz z oryginału zamieniony na półpauzę (odczyt 05.11.2026).
- W2.4 Czat publicznego live’u o AI na YouTube, 15.09.2026, [02:26:36]; zapis czatu w archiwum redakcji, bez nicku autora (odczyt 05.11.2026).
- W2.5 Czat publicznego live’u o AI na YouTube, 15.09.2026, [00:39:47]; zapis czatu w archiwum redakcji, bez nicku autora (odczyt 05.11.2026).
- W2.6 Reddit, r/Polska, tytuł wątku, 11.07.2026. reddit.com/r/Polska/comments/1utin15 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- W2.7 NBP, „Szybki Monitoring NBP. Analiza sytuacji sektora przedsiębiorstw” nr 03/26, lipiec 2026, s. 24–25 (Ankieta Roczna NBP, IV–V 2026, 1 913 firm, mikrofirmy niedoreprezentowane). nbp.pl/wp-content/uploads/2026/07/Szybki-Monitoring-NBP-lipiec-2026.pdf (otwiera się w nowej karcie); ILO, „Generative AI and Jobs: A Refined Global Index of Occupational Exposure”, Working Paper 140, 20.05.2025. ilo.org/publications/generative-ai-and-jobs-refined-global-index-occupational-exposure (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- W2.8 CBOS, „Czy sztuczna inteligencja (AI) jest zagrożeniem dla rynku pracy?”, Komunikat z badań nr 59/2026, oprac. B. Badora, VI 2026; badanie 7–17.05.2026, N = 1 041 dorosłych w Polsce, próba imienna z rejestru PESEL; s. 1. cbos.pl/SPISKOM.POL/2026/K_059_26.PDF (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- W2.9 Anthropic, Privacy Center, „Is my data used for model training?” (art. 7996868, akt. 18.08.2026): „When you provide us feedback via our thumbs up / down button, we will store the entire related conversation” oraz „If you explicitly report feedback or bugs to us (e.g. via our thumbs up/down feedback button) (…) we may use your chats and coding sessions to train our models”, 2026. privacy.claude.com/en/articles/7996868 (otwiera się w nowej karcie); OpenAI, Help Center, „Data controls in ChatGPT” (art. 7730893): „the entire conversation associated with that feedback may be used to train OpenAI models”, 2026. help.openai.com/en/articles/7730893-data-controls-in-chatgpt (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
W4 · Słowo na start#
- W4.1 Robi Się Samo, zapis czatu webinaru na YouTube, 20.01.2026, wiadomość z 26:55. Materiał wewnętrzny (odczyt 05.11.2026).
- W4.2 Robi Się Samo, konsultacja grupowa uczestników kursu, 26.02.2026, nagranie i transkrypt. Materiał wewnętrzny; cytat za zgodą, publikujemy samo imię (odczyt 05.11.2026).
- W4.3 Anthropic, „How to use Claude in your preferred language”, centrum pomocy Claude, 2026. support.claude.com/en/articles/10769299 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- W4.4 Anthropic, „Can Claude produce images?”, centrum pomocy Claude, 16.03.2026. support.claude.com/en/articles/9002504-can-claude-produce-images (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- W4.5 Anthropic, cennik Claude, 2026. claude.com/pricing (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- W4.6 Robi Się Samo, zapis czatu webinaru na YouTube, 22.01.2026, wiadomości z 1:29:45 i 1:31:55. Materiał wewnętrzny (odczyt 05.11.2026).
- W4.7 Robi Się Samo, zapisy czatów 30 transmisji i webinarów z okresu 20.01–19.10.2026, 6 457 wiadomości. Materiał wewnętrzny (policzone 05.11.2026).
- W4.8 CBOS, „Korzystanie ze sztucznej inteligencji”, Komunikat z badań nr 64/2026, oprac. D. Litwin, Z. Czarnecka, VI 2026; badanie 7–17.05.2026, N = 1 041 dorosłych w Polsce, próba imienna z rejestru PESEL. cbos.pl/SPISKOM.POL/2026/K_064_26.PDF (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- W4.9 CBOS, „Czy sztuczna inteligencja (AI) jest zagrożeniem dla rynku pracy?”, Komunikat z badań nr 59/2026, oprac. B. Badora, VI 2026; badanie 7–17.05.2026, N = 1 041 dorosłych w Polsce, próba imienna z rejestru PESEL. cbos.pl/SPISKOM.POL/2026/K_059_26.PDF (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- W4.10 GUS, „Społeczeństwo informacyjne w Polsce w 2026 r.”, 21.10.2026. stat.gov.pl/obszary-tematyczne/nauka-i-technika-spoleczenstwo-informacyjne/spoleczenstwo-informacyjne/spoleczenstwo-informacyjne-w-polsce-w-2026-r-,2,16.html (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- W4.11 KPMG i University of Melbourne, „Trust, attitudes and use of artificial intelligence: A global study 2025”, 2025. assets.kpmg.com/content/dam/kpmgsites/xx/pdf/2025/05/trust-attitudes-and-use-of-ai-global-report.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- W4.12 CERT Polska, „Raport roczny 2025”, 2026. cert.pl/uploads/docs/Raport_CP_2025.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
Rozdział 1 · Co AI zmieni w tygodniu#
- 1.1 Google, N. Kumaran, „Ridding Gmail of 100 million more spam messages with TensorFlow”, 2019. Według Google filtry Gmaila – uczenie maszynowe razem z regułami – zatrzymują ponad 99,9% spamu, phishingu i złośliwych wiadomości. workspace.google.com/blog/product-announcements/ridding-gmail-of-100-million-more-spam-messages-with-tensorflow (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 1.2 DeepMind, „Traffic prediction with advanced Graph Neural Networks”, 2020. Google i DeepMind zmniejszyły błędy prognoz czasu dojazdu w Mapach Google w niektórych miastach nawet o połowę. Wcześniej prognozy były trafne dla ponad 97% przejazdów. deepmind.google/discover/blog/traffic-prediction-with-advanced-graph-neural-networks (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 1.3 praca.pl, „Powered by AI: nowa era pracy, kompetencji i produktywności”, lipiec 2026, s. 4–5; N = 1 636 aktywnych zawodowo użytkowników portalu praca.pl, badanie I–II 2026, wyniki ważone według płci i wieku. biznes.praca.pl/asset/2c00e539-1f5f-4003-83b4-28cecd147b91 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 1.4 Paweł, uczestnik naszego kursu; nagranie zajęć z 30.04.2026, materiał wewnętrzny, nazwisko znane redakcji. Pełna historia w rozdziale 9.
- 1.5 Kamil, współwłaściciel firmy fotowoltaicznej; nagranie konsultacji z 12.03.2026 (cel) i opis jego projektów w naszym cyklu „Projekty kursantów” (kalkulator ofert i ocena przetargów); nazwisko znane redakcji. Pełna historia w rozdziale 14.
- 1.6 AI Act, czyli unijne rozporządzenie o sztucznej inteligencji (UE) 2024/1689, motyw 12. Definicja obejmuje też systemy oparte na logice i wiedzy, ale „nie powinna obejmować systemów opartych na zasadach określonych wyłącznie przez osoby fizyczne w celu automatycznego wykonywania operacji”. artificialintelligenceact.eu/pl/recital/12 (otwiera się w nowej karcie); eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32024R1689 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 1.7 Anthropic, „Cowork is now Claude”, 16.09.2026, claude.com/blog/cowork-is-now-claude (otwiera się w nowej karcie) oraz support.claude.com/en/articles/13345190-get-started-with-claude-cowork (otwiera się w nowej karcie); OpenAI, 09.07.2026, openai.com/index/chatgpt-for-your-most-ambitious-work (otwiera się w nowej karcie); Google, Gemini Apps Help, support.google.com/gemini/answer/17094507?hl=en (otwiera się w nowej karcie); Microsoft 365 Blog, 16.06.2026, microsoft.com/en-us/microsoft-365/blog/2026/06/16/copilot-cowork-is-now-generally-available (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 1.8 A. Narayanan, S. Kapoor, „AI Snake Oil”, Princeton University Press, 2024, początek rozdziału 1. press.princeton.edu/books/hardcover/9780691249131/ai-snake-oil (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 1.9 Komentarz pod filmem K. Klawitera „Nie wierzymy, że AI zabierze nam pracę. Oto Dlaczego”, YouTube, 20.07.2025, komentarz z 05.11.2025; autora nie podajemy. youtube.com/watch?v=ButXa8oZx-8 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 1.10 Bank of England, Financial Policy Committee Record, posiedzenie 25.09.2026, publikacja 30.09.2026. bankofengland.co.uk/financial-policy-committee-record/2026/september-2026 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 1.11 GUS, „Społeczeństwo informacyjne w Polsce w 2026 r.”, 21.10.2026, s. 1, i arkusz do wykresu 2; korzystanie z narzędzi wykorzystujących AI w ciągu trzech miesięcy. stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5497/2/16/1/spoleczenstwo_informacyjne_w_polsce_w_2026.pdf (otwiera się w nowej karcie); stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5497/2/16/1/spoleczenstwo_informacyjne_w_polsce_w_2026_wyk.xlsx (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 1.12 CBOS, „Korzystanie ze sztucznej inteligencji”, Komunikat z badań nr 64/2026, oprac. D. Litwin, Z. Czarnecka, VI 2026; badanie 7–17.05.2026, N = 1 041 dorosłych w Polsce, próba imienna z rejestru PESEL. Powody niekorzystania: n = 658 osób, które nie używają generatywnej AI, kilka odpowiedzi. cbos.pl/SPISKOM.POL/2026/K_064_26.PDF (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
Rozdział 2 · Czy to dla mnie#
- 2.1 Stanford Graduate School of Business, „Co-Intelligence: An AI Masterclass with Ethan Mollick”, 2024 (11.06.2024); tłumaczenie redakcji. gsb.stanford.edu/insights/co-intelligence-ai-masterclass-ethan-mollick (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 2.2 Zofia Woźniak, publiczny komentarz na Facebooku pod postem StormIT, I 2026; zrzut komentarza z III 2026 na końcu rozdziału (obejrzany 05.11.2026).
- 2.3 CBOS, „Korzystanie ze sztucznej inteligencji”, Komunikat z badań nr 64/2026, oprac. D. Litwin, Z. Czarnecka, VI 2026; badanie 7–17.05.2026, N = 1 041 dorosłych w Polsce, próba imienna z rejestru PESEL; tabela 1 (korzystanie z generatywnej AI w ostatnich 3 miesiącach). Liczba na otwarciu rozdziału: rys. 3 – pytanie zadano 658 osobom, które nie korzystały z generatywnej AI; można było wskazać kilka powodów. cbos.pl/SPISKOM.POL/2026/K_064_26.PDF (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 2.4 GUS, „Społeczeństwo informacyjne w Polsce w 2026 r.”, 21.10.2026; dane do wykresu 2 (osoby w wieku 16–74 lata). W wieku 45–54 lata z narzędzi AI korzysta 35,9% osób (rok wcześniej 15,3%), w wieku 55–64 lata – 20,8% (rok wcześniej 7,5%) – wykres 2. stat.gov.pl/obszary-tematyczne/nauka-i-technika-spoleczenstwo-informacyjne/spoleczenstwo-informacyjne/spoleczenstwo-informacyjne-w-polsce-w-2026-r-,2,16.html (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 2.5 J. K. Hartshorne, L. T. Germine, „When does cognitive functioning peak? The asynchronous rise and fall of different cognitive abilities across the life span”, Psychological Science, 2015; eksperyment 2, 10 394 osoby z serwisu TestMyBrain.org, wiek 10–69 lat. Autorzy zastrzegają, że część efektu to różnice między pokoleniami. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4441622 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 2.6 Komentarz pod filmem K. Klawitera „AI od zera. Jak zacząć, nie tracąc czasu i nerwów?”, YouTube, 2025 (film z 25.05.2025). youtube.com/watch?v=TVHYl-MVugQ&lc=Ugztk5D7xGlLV8n0GKB4AaABAg (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 2.7 Jak W4.3.
- 2.8 OpenAI, „How to change your language setting in ChatGPT”, centrum pomocy, 2026. help.openai.com/en/articles/8357869 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 2.9 Anthropic, cennik Claude, 2026. claude.com/pricing (otwiera się w nowej karcie) · Anthropic, „Install Claude Desktop”, centrum pomocy, 2026. support.claude.com/en/articles/10065433-installing-claude-for-desktop (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
Rozdział 3 · Skąd ono wie#
- 3.1 Searchlight Institute i Tavern Research, „Americans Have Mixed Views of AI and an Appetite for Regulation”, 2025; badanie 1–06.08.2025, panel internetowy, N = 2 301, błąd ±3,2 pkt proc.; toplines, pyt. 91 (45% „baza danych”, 21% „scenariusz gotowych odpowiedzi”, 28% poprawnie: „zgaduje, jakie słowa powinny być dalej, na podstawie wzorców”, 6% „człowiek w tle”); crosstabs, pyt. 91 (używający AI w pracy przynajmniej czasami, n = 629: 27% poprawnie). searchlightinstitute.org/wp-content/uploads/2025/12/Searchlight-AI-Survey-Toplines.pdf (otwiera się w nowej karcie); searchlightinstitute.org/wp-content/uploads/2025/12/Crosstabs-AI-Polling-Survey-v2-20250730.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.2 Anthropic, „Tracing the thoughts of a large language model”, 27.03.2025; badany model: Claude 3.5 Haiku (wydany w X 2024). Dane producenta o własnym modelu; cytat w oryginale: „we don’t understand how models do most of the things they do”. anthropic.com/research/tracing-thoughts-language-model (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.3 Anthropic, „Glossary” (hasła Pretraining, RLHF, Fine-tuning, Temperature), dokumentacja Claude, 2026. platform.claude.com/docs/en/about-claude/glossary (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.4 Anthropic, „System prompts”, dokumentacja Claude (informacje o wydaniach), 2026. platform.claude.com/docs/en/release-notes/system-prompts (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.5 Anthropic, Privacy Center, art. 7996868 (produkty komercyjne: „By default, we will not use your inputs or outputs from our commercial products”). privacy.claude.com/en/articles/7996868 (otwiera się w nowej karcie); OpenAI, Help Center, art. 7730893. help.openai.com/en/articles/7730893-data-controls-in-chatgpt (otwiera się w nowej karcie); Google, Workspace Privacy Hub (Gemini w Google Workspace). knowledge.workspace.google.com/admin/gemini/generative-ai-in-google-workspace-privacy-hub?hl=en (otwiera się w nowej karcie); Microsoft Learn, prywatność Microsoft 365 Copilot. learn.microsoft.com/en-us/copilot/microsoft-365/microsoft-365-copilot-privacy (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.6 Anthropic, „Claude Opus 5.5 System Card”, 22.09.2026, §1.1. www-cdn.anthropic.com/fc1b44717c85dc068bc6ba5024219938094694bd/Claude%20Opus%205.5%20System%20Card.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.7 Anthropic Privacy Center, „How Do You Use Personal Data in Model Training?”, aktualizacja 16.03.2026. Stanowisko producenta. privacy.claude.com/en/articles/10023555 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.8 Ahmed, Cooper, Koyejo, Liang, „Extracting books from production language models”, arXiv 2601.02671, 06.01.2026; model Claude 3.7 Sonnet po obejściu zabezpieczeń, „Harry Potter and the Sorcerer’s Stone”. Preprint, bez recenzji. arxiv.org/abs/2601.02671 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.9 Common Crawl, statystyki językowe zbioru CC-MAIN-2026-43 (odsetek dokumentów HTML wg języka głównego: angielski 42,56%, polski 1,89%). commoncrawl.github.io/cc-crawl-statistics/plots/languages (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.10 Anthropic, „Context windows”, dokumentacja Claude, 2026. platform.claude.com/docs/en/build-with-claude/context-windows (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.11 Anthropic, „How large is Claude’s context window?”, centrum pomocy Claude, 2026 (plany płatne: 1 mln tokenów dla Opus 5.5 i Haiku 5.5; „Claude summarizes earlier messages to make room for new content”). support.claude.com/en/articles/8606394 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.12 Anthropic, „Use Claude’s chat search and memory to build on previous context”, centrum pomocy Claude, 2026. support.claude.com/en/articles/11817273 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.13 Anthropic, „Enabling and using web search”, centrum pomocy Claude, 2026. support.claude.com/en/articles/10684626-enabling-and-using-web-search (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.14 PurePC, artykuł o asystencie AI w mObywatelu, 29.12.2025. purepc.pl/mobywatel-asystent-ai-pllum-rag-chatbot-sprawy-urzedowe-ulatwienie (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026); Ministerstwo Cyfryzacji, „Nowa usługa w mObywatelu: wirtualny asystent ułatwi korzystanie z usług publicznych”. gov.pl/web/cyfryzacja/nowa-usluga-w-mobywatelu-wirtualny-asystent-ulatwi-korzystanie-z-uslug-publicznych (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.15 XYZ.pl / PAP, 24.08.2026, informacje z briefingu Ministerstwa Cyfryzacji i NASK (ponad 730 tys. rozmów, ponad 1,17 mln wiadomości). xyz.pl/dzieje-sie/pllum-przeprowadzil-juz-730-tys-konwersacji-z-uzytkownikami-mobywatela-trwaja-prace-nad-modelem-wizyjnym-2024 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.16 SpeakLeash, model Bielik-11B-v3.0-Instruct w Ollama, 2026. ollama.com/SpeakLeash/bielik-11b-v3.0-instruct (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.17 Komentarz pod filmem KosmoAI, YouTube, ok. XII 2025 (data komentarza przybliżona). youtube.com/watch?v=CFWA2YA9s7U (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.18 Reddit, r/Polska, 10.11.2025. reddit.com/r/Polska/comments/1ot7yah (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.19 Google DeepMind, „Advanced version of Gemini with Deep Think officially achieves gold-medal standard at the International Mathematical Olympiad”, 21.07.2025 (35 z 42 punktów, wynik ocenili i potwierdzili koordynatorzy olimpiady). deepmind.google/discover/blog/advanced-version-of-gemini-with-deep-think-officially-achieves-gold-medal-standard-at-the-international-mathematical-olympiad (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.20 Tairan Fu, Raquel Ferrando, Javier Conde, Carlos Arriaga, Pedro Reviriego, „Why Do Large Language Models (LLMs) Struggle to Count Letters?”, arXiv 2412.18626, 19.12.2024. Preprint, bez recenzji. arxiv.org/abs/2412.18626 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.21 Anthropic, „Exploring model welfare”, 24.04.2025. anthropic.com/research/exploring-model-welfare (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.22 Wyliczenie redakcji, tokenizer OpenAI o200k_base (biblioteka tiktoken), 05.11.2026. Tokenizera Claude nie mierzyliśmy.
- 3.23 Anthropic, „Reasoning models don’t always say what they think”, 03.04.2025; model Claude 3.7 Sonnet, średnio 25% przypadków, liczone tylko wtedy, gdy model użył podpowiedzi. anthropic.com/research/reasoning-models-dont-say-think (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 3.24 Anthropic, „Models overview”, dokumentacja Claude, 2026 („Reliable knowledge cutoff: Jun 2026”; „1M tokens is roughly 555k words or 2.5M Unicode characters”). Strony maszynopisu: wyliczenie redakcji, 2,5 mln znaków / 1 800 znaków na stronę. platform.claude.com/docs/en/about-claude/models/overview (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
Rozdział 4 · Co z moimi danymi#
- 4.1 Robi Się Samo, zestawienie pytań z czatów 23 naszych transmisji z 2026 roku (materiał wewnętrzny, stan na 05.11.2026): o dane zapytały 32 osoby (43 pytania). Osobno, na czacie jednego publicznego live’u o AI (15.09.2026): 19 osób (21 pytań).
- 4.2 Komentarz pod filmem kanału NetGonet, YouTube, film opublikowany 24.09.2024, data komentarza nieznana. youtube.com/watch?v=lO9OtGH6QxI (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.3 Anthropic, Help Center, „Use Claude’s chat search and memory to build on previous context” (art. 11817273), 2026. support.claude.com/en/articles/11817273 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026); Anthropic, Privacy Center, art. 10023555. privacy.claude.com/en/articles/10023555 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026); pamięć w ChatGPT: OpenAI, „Memory and new controls for ChatGPT”. openai.com/blog/memory-and-new-controls-for-ChatGPT (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.4 OpenAI, Help Center, art. 7730893 (ustawienia danych w ChatGPT, czat tymczasowy), 2026. help.openai.com/en/articles/7730893-data-controls-in-chatgpt (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.5 Jak 3.5.
- 4.6 Anthropic, „How do I change my model improvement privacy settings?”, aktualizacja 03.08.2026: „will still be included in model training that has already started and in models that have already been trained”. privacy.claude.com/en/articles/12109829-how-do-i-change-my-model-improvement-privacy-settings (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.7 Anthropic, Privacy Center, art. 7996868, produkty komercyjne („we will store the entire related conversation… for up to 5 years”; po zgłoszeniu opinii kciukiem „we may use your chats and coding sessions to train our models”). privacy.claude.com/en/articles/7996868 (otwiera się w nowej karcie); OpenAI, Help Center, art. 7730893: „the entire conversation associated with that feedback may be used to train OpenAI models”. help.openai.com/en/articles/7730893-data-controls-in-chatgpt (otwiera się w nowej karcie); OpenAI, Help Center, art. 5722486 (Business, Enterprise, Edu). help.openai.com/en/articles/5722486 (otwiera się w nowej karcie); Google, „Centrum prywatności aplikacji z Gemini” (24 godziny – także przy wyłączonym „Zachowuj aktywność”). support.google.com/gemini/answer/13594961?hl=pl (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.8 Anthropic, „How long do you store my data?”, aktualizacja 01.07.2026: nieusunięte rozmowy „as long as reasonably necessary”, usunięte – z serwerów „within 30 days”. privacy.claude.com/en/articles/10023548-how-long-do-you-store-my-data (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.9 OpenAI, Help Center, art. 8809935 (usuwanie i archiwizowanie rozmów), 2026. help.openai.com/en/articles/8809935-deleting-and-archiving-chats-in-chatgpt (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.10 Google, „Centrum prywatności aplikacji z Gemini”, ostatnia aktualizacja 26.10.2026. support.google.com/gemini/answer/13594961?hl=pl (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.11 Anthropic, „How does Anthropic protect the personal data of Claude users?”, aktualizacja 16.03.2026: „By default, Anthropic employees cannot access your conversations unless…”; przy kontroli zasad „only designated members of our Trust & Safety team may access this data on a need-to-know basis”. privacy.claude.com/en/articles/10458704 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.12 Anthropic, „Using incognito chats” (Help Center, art. 12260368), 2026: „Incognito chats are included in organizational data exports available to account Owners”. support.claude.com/en/articles/12260368-using-incognito-chats (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.13 Źródła tabeli: Anthropic, „Is my data used for model training?” (art. 10023580), aktualizacja 16.03.2026. privacy.claude.com/en/articles/10023580-is-my-data-used-for-model-training (otwiera się w nowej karcie); Anthropic, art. 10023548, 12109829, 12260368, 7996868, 11817273; OpenAI, art. 7730893 i 8809935; Google, „Centrum prywatności aplikacji z Gemini” (26.10.2026); Microsoft Learn, prywatność Microsoft 365 Copilot – adresy w przypisach wyżej; Microsoft, „Microsoft Copilot privacy controls”. support.microsoft.com/microsoft-copilot/microsoft-copilot-privacy-controls (otwiera się w nowej karcie); Microsoft, „Privacy FAQ for Microsoft Copilot”. support.microsoft.com/en-us/microsoft-copilot/privacy-faq-for-microsoft-copilot (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026; strony Microsoftu dotyczą aplikacji sprzed 18.08.2026).
- 4.14 Np. Anthropic, „Data Processing Addendum”, obowiązuje od 24.02.2025. anthropic.com/legal/data-processing-addendum (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026); zasady kont firmowych OpenAI, Google i Microsoft – źródła w przypisie 5.
- 4.15 Ministerstwo Cyfryzacji, „Przewodnik po sztucznej inteligencji dla administracji publicznej”, s. 25, plik PDF z marca 2026 (data z metadanych pliku; strona tytułowa nie podaje roku). gov.pl/attachment/7c30aa1a-c191-49dd-acb4-bca4b5e4c308 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.16 KPMG i University of Melbourne, badanie z przełomu 2024 i 2025 roku, Polska, N = 1 082. kpmg.com/pl/pl/media/korzysta-z-ai-regularnie-przewaznie-bez-zadnego-przeszkolenia-i-czesto-bez-wiedzy-pracodawcy.html (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.17 OpenAI, „March 20 ChatGPT outage”, 24.03.2023. openai.com/index/march-20-chatgpt-outage (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.18 404 Media, wyciek z aplikacji „Chat & Ask AI”, 29.01.2026. 404media.co/massive-ai-chat-app-leaked-millions-of-users-private-conversations (otwiera się w nowej karcie); Malwarebytes, 09.02.2026. malwarebytes.com/blog/news/2026/02/ai-chat-app-leak-exposes-300-million-messages (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.19 L. Franceschi-Bicchierai, TechCrunch, 27.07.2026 (przykłady za: Futurism). techcrunch.com/2026/07/27/psa-your-claude-shared-chats-and-artifacts-may-have-ended-up-on-google (otwiera się w nowej karcie); P. Arntz, Malwarebytes, 28.07.2026. malwarebytes.com/blog/privacy/2026/07/shared-claude-chats-were-searchable-on-google (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.20 Anthropic, Help Center, art. 13189465: „It’s not possible to create a dedicated password for your Claude account at this time”. support.claude.com/en/articles/13189465 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.21 Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO), motyw 26. eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32016R0679 (otwiera się w nowej karcie); tekst polski także w serwisie gdpr-text.com/pl/read/recital-26 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.22 Slajd ze zgłoszenia Katarzyny do konkursu Robi Się Samo, VII–VIII 2026 (materiał wewnętrzny; imię bez nazwiska).
- 4.23 Anthropic, Help Center, art. 8325621 („we also recommend being thoughtful about sharing highly sensitive personal details”). support.claude.com/en/articles/8325621 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.24 Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO), art. 33 ust. 1. eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32016R0679 (otwiera się w nowej karcie); tekst polski także w serwisie gdpr-text.com/pl/read/article-33 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 4.25 Microsoft Learn, prywatność Microsoft 365 Copilot, aktualizacja 09.07.2026. learn.microsoft.com/en-us/copilot/microsoft-365/microsoft-365-copilot-privacy (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
Rozdział 5 · Kiedy mu ufać#
- 5.1 Reddit, r/Polska, wątek „Problemy przez chataGPT” i komentarz o wniosku o umorzenie, 07.07.2026. reddit.com/r/Polska/comments/1upq9fj/comment/ow20gue (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 5.2 OpenAI, „Dlaczego modele językowe mają halucynacje” („Why language models hallucinate”), 05.09.2025. openai.com/pl-PL/index/why-language-models-hallucinate (otwiera się w nowej karcie) · praca: Kalai, Nachum, Vempala, Zhang, arXiv 2509.04664, arxiv.org/abs/2509.04664 (otwiera się w nowej karcie); tabela z wynikami testu SimpleQA z karty systemu GPT-5, dane producenta (odczyt 05.11.2026).
- 5.3 Anthropic, Claude Docs, „Reduce hallucinations”, b.d. platform.claude.com/docs/en/test-and-evaluate/strengthen-guardrails/reduce-hallucinations (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 5.4 Reddit, r/Polska, wątek „Problemy przez chataGPT”, komentarz z 07.07.2026. reddit.com/r/Polska/comments/1upq9fj/comment/ow1zop5 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 5.5 Dell'Acqua, Mollick i in., „Organization Science”, t. 37, nr 2, 2026; model GPT-4 z 2023 r. pubsonline.informs.org/doi/10.1287/orsc.2025.21838 (otwiera się w nowej karcie) · wersja robocza HBS 2023: hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=64700 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 5.6 Vectara, Hallucination Leaderboard (HHEM-2.3), aktualizacja 22.10.2026. github.com/vectara/hallucination-leaderboard (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 5.7 Reddit, r/Polska, komentarz z 10.11.2025. reddit.com/r/Polska/comments/1ot7yah/comment/no2p123 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 5.8 Jak W4.8.
- 5.9 SW Research dla On Board Think Kong, raport „Zdrowie z AI”, 1 000 dorosłych, 8–10.09.2026; badanie komercyjne, deklaracje badanych; za: PAP, Rynek Zdrowia, 29.09.2026. rynekzdrowia.pl/E-zdrowie/Polacy-konsultuja-zdrowie-z-AI-58-proc-pyta-czesc-zmienia-dawkowanie-lekow,289420,7.html (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 5.10 D. Charlotin (HEC Paris), „AI Hallucination Cases”, filtr: Polska (I OPP 7/26, I FZ 104/26, I OSK 935/26, I OSK 590/26), 2026. damiencharlotin.com/hallucinations/?q=&sort_by=-date&states=Poland&period_idx=0 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 5.11 NSA, wyrok z 31.08.2026, sygn. I OSK 590/26. orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/4FBF40EA11 (otwiera się w nowej karcie); kopia w bazie D. Charlotina: damiencharlotin.com/documents/3226/I_OSK_590_26_-_Wyrok_NSA_z_2026-08-31.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 5.12 KIO, wyrok z 17.10.2025, sygn. KIO 3335/25, KIO 3339/25 i in. damiencharlotin.com/documents/2527/KIO_KIO_3335-25___KIO_3339-25_et_al.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 5.13 Sharma i in. (Anthropic), „Towards Understanding Sycophancy in Language Models”, ICLR 2024. arxiv.org/abs/2310.13548 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 5.14 Cheng, Jurafsky i in., „Sycophantic AI decreases prosocial intentions and promotes dependence”, „Science”, 2026, DOI 10.1126/science.aec8352; komunikat: eurekalert.org/news-releases/1120819 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
Rozdział 6 · Jak z nim rozmawiać#
- 6.1 Mosh Levy, Alon Jacoby, Yoav Goldberg, „Same Task, More Tokens: the Impact of Input Length on the Reasoning Performance of Large Language Models”, ACL 2024 (badane modele: GPT-4, GPT-3.5, Gemini Pro, Mistral Medium, Mixtral 8x7B). arxiv.org/html/2402.14848 (otwiera się w nowej karcie) · aclanthology.org/2024.acl-long.818 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 6.2 Anthropic, „Context windows”, dokumentacja Claude („more context isn’t automatically better”). platform.claude.com/docs/en/build-with-claude/context-windows (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 6.3 Anthropic, „Prompting best practices”, sekcje „Be clear and direct”, „Add context to improve performance” i „Use examples effectively”, dokumentacja Claude. platform.claude.com/docs/en/build-with-claude/prompt-engineering/claude-prompting-best-practices (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 6.4 Anthropic, „Prompting best practices”, zob. 6.3 (rola: sekcja „Give Claude a role”, rada dla twórców aplikacji) · Google Workspace, „Jak pisać skuteczne prompty” (rola: „Profil”). workspace.google.com/intl/pl/resources/ai/writing-effective-prompts (otwiera się w nowej karcie) · Microsoft Support, „Dowiedz się więcej o monitach funkcji Copilot”. support.microsoft.com/pl-pl/topic/learn-about-copilot-prompts-f6c3b467-f07c-4db1-ae54-ffac96184dd5 (otwiera się w nowej karcie) · OpenAI Help, „Prompt engineering best practices for ChatGPT”. help.openai.com/en/articles/10032626-prompt-engineering-best-practices-for-chatgpt (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 6.5 Lennart Meincke, Ethan Mollick, Lilach Mollick, Dan Shapiro, „Prompting Science Report 3”, Wharton, 2025 (groźby i napiwki; testy GPQA Diamond i MMLU-Pro). arxiv.org/abs/2508.00614 (otwiera się w nowej karcie) · Savir Basil i in., „Prompting Science Report 4”, Wharton, 2025 (rola eksperta). arxiv.org/abs/2512.05858 (otwiera się w nowej karcie) · Knowledge at Wharton, „Why You Shouldn’t Ask Chatbots to Act Like an Expert”, 2026. knowledge.wharton.upenn.edu/article/why-you-shouldnt-ask-chatbots-to-act-like-an-expert (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 6.6 Yekyung Kim, Jenna Russell, Marzena Karpinska, Mohit Iyyer, „One ruler to measure them all: Benchmarking multilingual long-context language models”, COLM 2025; badacze z Uniwersytetu Maryland, UMass Amherst i Microsoftu. Test szukania informacji w tekstach długości 64 i 128 tys. tokenów, nie miara „rozumienia”. arxiv.org/abs/2503.01996 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 6.7 Claude Help: „Verify your phone number” support.claude.com/en/articles/8287232-verify-your-phone-number (otwiera się w nowej karcie) · „Log in to your Claude account” support.claude.com/en/articles/13189465-log-in-to-your-claude-account (otwiera się w nowej karcie) · „Get started with Claude” support.claude.com/en/articles/8114491-get-started-with-claude (otwiera się w nowej karcie) · „How to use Claude in your preferred language” support.claude.com/en/articles/10769299-how-to-use-claude-in-your-preferred-language (otwiera się w nowej karcie) · Claude, cennik claude.com/pricing (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 6.8 Anthropic, „The AI Fluency Index”, 23.02.2026; próba 9 830 dłuższych rozmów z wieloma wymianami, 20–26.01.2026; dane producenta, korelacyjne (85,7% – dopracowanie odpowiedzi). academy.claude.com/tutorials/the-ai-fluency-index (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 6.9 Claude Help, „Usage limit best practices” („Batch similar requests in one message” – rada o limicie użycia, nie o jakości odpowiedzi). support.claude.com/en/articles/9797557-usage-limit-best-practices (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 6.10 Claude Help, „Understanding usage and length limits”. support.claude.com/en/articles/11647753-understanding-usage-and-length-limits (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 6.11 Stanford GSB, „Co-Intelligence: An AI Masterclass with Ethan Mollick”, 11.06.2024 („Ten hours is my loose rule of thumb…”). gsb.stanford.edu/insights/co-intelligence-ai-masterclass-ethan-mollick (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
Rozdział 7 · Które narzędzie#
- 7.1 Reddit, r/Polska, wątek „Claude czy GPT?”, 29.08.2026; cytaty z tego wątku podajemy bez nazw użytkowników. reddit.com/r/Polska/comments/1w1lvoq/claude_czy_gpt (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026 z kopii wątku zapisanej przez redakcję).
- 7.2 Arena (dawniej LMArena), „Text Arena – Overall”, ranking z 27.10.2026, 9 003 272 głosy. Część miejsc, w tym pierwsze i dziesiąte, ma oznaczenie „Preliminary” (tymczasowe). Przeliczenie różnicy 32 punktów na ok. 55% wygranych według wzoru skali Bradley–Terry – obliczenie redakcji; bez miejsc tymczasowych wychodzi ok. 54 na 100. Najwyżej oceniany model OpenAI zajmował 22. miejsce (1485 pkt); z liderem wygrywałby ok. 44 razy na 100 – też obliczenie redakcji. Copilot korzysta z modeli kilku firm, więc nie ma w rankingu osobnej pozycji. arena.ai/leaderboard/text (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 7.3 Mediapanel (Gemius/PBI), za: Wirtualnemedia.pl, T. Wojtas, „ChatGPT, Google Gemini, Claude, Perplexity – ilu mają użytkowników w Polsce”, 16.10.2026; dane za wrzesień 2026, „użytkownik” to realna osoba w miesiącu, nie konto. Copilota w tym zestawieniu nie ma. wirtualnemedia.pl/chatgpt-platforma-ai-google-gemini-claude-perplexity-ilu-ma-uzytkownikow-w-polsce,7340361285470208a (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 7.4 Anthropic, wpis o Claude w Excelu, PowerPoincie, Wordzie i Outlooku, 2026. claude.com/blog/collaborate-with-claude-across-excel-powerpoint-word-and-outlook (otwiera się w nowej karcie); Anthropic, cennik Claude (plan Pro: „Claude in Chrome and Microsoft 365”), 2026. claude.com/pricing (otwiera się w nowej karcie); na koncie firmowym połączenie z Microsoft 365 najpierw zatwierdza administrator: support.claude.com/en/articles/12542951 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 7.5 Anthropic, cennik Claude („Opt-out” na kontach prywatnych, „None by default” w planach Team i Enterprise), 2026. claude.com/pricing (otwiera się w nowej karcie); OpenAI, cennik ChatGPT Business, 2026. chatgpt.com/pl-PL/pricing/?type=team (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 7.6 Anthropic, cennik Claude, plan darmowy (pamięć, tworzenie plików, połączenia; w planie darmowym tylko mniejsze modele), 2026. claude.com/pricing (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 7.7 OpenAI, cennik ChatGPT (plan darmowy: „Ograniczone tworzenie obrazów”), 2026. chatgpt.com/pl-PL/pricing (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 7.8 Cenniki producentów, 2026: Anthropic claude.com/pricing (otwiera się w nowej karcie) (ceny bez podatku; przeliczenia na złote – kurs średni NBP 3,9101 zł za 1 USD, tabela 216/A/NBP/2026 z 05.11.2026, api.nbp.pl/api/exchangerates/rates/a/usd/last/1 (otwiera się w nowej karcie): Pro 20 × 3,9101 × 1,23 VAT; Team 20 × 3,9101 i 25 × 3,9101, netto); Anthropic, pomoc o zadaniach wykonywanych samodzielnie support.claude.com/en/articles/13345190 (otwiera się w nowej karcie) i „Cowork is now Claude”, 16.09.2026 claude.com/blog/cowork-is-now-claude (otwiera się w nowej karcie); OpenAI chatgpt.com/pl-PL/pricing (otwiera się w nowej karcie) i chatgpt.com/pl-PL/pricing/?type=team (otwiera się w nowej karcie) (strona nie mówi, czy kwoty zawierają VAT); Google One one.google.com/about/google-ai-plans/?hl=pl (otwiera się w nowej karcie); Google Workspace workspace.google.com/intl/pl/pricing.html (otwiera się w nowej karcie); Microsoft microsoft.com/pl-pl/microsoft-365/buy/compare-all-microsoft-365-products (otwiera się w nowej karcie). Reklamy w ChatGPT w Polsce i deklaracja OpenAI: Adweek, 19.08.2026, adweek.com/media/openai-is-taking-its-ad-business-to-31-new-european-markets (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 7.9 Arjun Panickssery, Samuel R. Bowman, Shi Feng, „LLM Evaluators Recognize and Favor Their Own Generations”, NeurIPS 2024; badanie dotyczyło oceniania streszczeń. arxiv.org/abs/2404.13076 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 7.10 Anthropic, pomoc Claude („available on paid plans (Pro, Max, Ultra, Team, and Enterprise)”), 2026. support.claude.com/en/articles/13345190 (otwiera się w nowej karcie); Anthropic, „Cowork is now Claude”, 16.09.2026. claude.com/blog/cowork-is-now-claude (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 7.11 Anthropic, centrum pomocy Claude, art. 12512180 („Skills are available for users on Free, Pro, Max, Ultra, Team, and Enterprise plans”; wymagają włączonego wykonywania kodu; menu Customize → Skills). support.claude.com/en/articles/12512180 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 7.12 Jak W4.3.
- 7.13 Anthropic, „Can Claude produce images?”, aktualizacja 16.03.2026. support.claude.com/en/articles/9002504-can-claude-produce-images (otwiera się w nowej karcie); Anthropic, Claude Motion (beta, tylko plany Team i Enterprise: prosta animacja, bez realistycznych nagrań i ludzi), 2026. support.claude.com/en/articles/17454997 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 7.14 Anthropic, cennik Claude („Usage limits apply”), 2026. claude.com/pricing (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 7.15 Anthropic, „Deploy Claude Desktop for Windows”, 2026 („Users without admin access can still install Claude, but Cowork on desktop will not be available.”). support.claude.com/en/articles/12622703-deploy-claude-desktop-for-windows (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 7.16 YouTube, kanał Franek o IT, komentarz pod filmem z 08.12.2025 (data komentarza nieznana, nazwę użytkownika pomijamy). youtube.com/watch?v=jgjnJwfq_nk&lc=UgzTPzxqhzgnIrbidG14AaABAg (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026 z kopii zapisanej przez redakcję).
- 7.17 Microsoft, „Get started with Microsoft Copilot”, 2026. support.microsoft.com/en-us/topic/get-started-with-microsoft-copilot-61033adf-484d-45f5-a8c3-b89876963bd8 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 7.18 Microsoft, komunikaty dla administratorów MC1253858 i MC1253863, 2026, za: Chris Menard Training, 2026, chrismenardtraining.com/post/microsoft-365-copilot-chat-changes-on-april-15-2026-what-unlicensed-users-need-to-know (otwiera się w nowej karcie); SAMexpert, 2026, samexpert.com/copilot-chat-enterprise-restriction-april-2026 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 7.19 Microsoft Learn, „Claude models from Anthropic in Microsoft Online Services”, 04.11.2026 („Customers within the EU Data Boundary and customers in the UK have Claude models disabled by default.”). Modele Claude w Copilocie nie są objęte zobowiązaniem Microsoftu, że dane zostaną w UE. learn.microsoft.com/en-us/microsoft-365/copilot/connect-to-ai-subprocessor (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 7.20 Fundacja SpeakLeash, Bielik (licencja Apache 2.0; czat w przeglądarce: chat.bielik.ai), 2026. bielik.ai (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 7.21 NASK, „Apetyt na polską AI rośnie. PLLuM trafia do kolejnych urzędów i uczy się widzieć”, 24.08.2026. nask.pl/aktualnosci/apetyt-na-polska-ai-rosnie-pllum-trafia-do-kolejnych-urzedow-i-uczy-sie-widziec (otwiera się w nowej karcie); Ministerstwo Cyfryzacji, wirtualny asystent w mObywatelu. gov.pl/web/cyfryzacja/nowa-usluga-w-mobywatelu-wirtualny-asystent-ulatwi-korzystanie-z-uslug-publicznych (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 7.22 OpenAI, „ChatGPT Atlas retirement” („ChatGPT Atlas has been retired and no longer receives updates”), 2026. help.openai.com/en/articles/20001371-chatgpt-atlas-retirement (otwiera się w nowej karcie); daty działania (X 2025 – VIII 2026): BGR, 10.07.2026 (zapowiedź), bgr.com/2212396/openai-chatgpt-browser-atlas-discontinued (otwiera się w nowej karcie); wycofanie w sierpniu: Lifehacker AU, 05.08.2026, i TechRepublic, 06.08.2026, za: Wikipedia, hasło „ChatGPT Atlas” (odczyt 05.11.2026).
Rozdział 8 · Co to jest agent#
- 8.1 Robi Się Samo, scenariusz pokazu przygotowany na webinar 03.11.2026 (polecenie i kroki agenta ze slajdów prelegenta); skrzynka testowa ze zmyślonymi mailami. Przykład na podstawie pokazu z naszego webinaru.
- 8.2 Simon Willison, „I think »agent« may finally have a widely enough agreed upon definition to be useful jargon now”, 18.09.2025 („An LLM agent runs tools in a loop to achieve a goal.” · „one key feature that remains unique to human staff: accountability” · „A human can take responsibility for their actions and learn from their mistakes.”). simonwillison.net/2025/Sep/18/agents (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 8.3 Claude Help, „Claude Cowork and chat are one Claude” („merged into a single conversation” · „even accounts on the same plan will see the changes at different times”). support.claude.com/en/articles/16761823-claude-cowork-and-chat-are-one-claude (otwiera się w nowej karcie) · Anthropic, „Cowork is now Claude”, 16.09.2026. claude.com/blog/cowork-is-now-claude (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 8.4 Anthropic Engineering, „How we built our multi-agent research system”, 13.06.2025 (system stoi za funkcją Research w aplikacji Claude; „spawns subagents to explore different aspects simultaneously”; pojedynczy agent zużywa ok. 4 razy więcej tokenów niż rozmowa, zespół agentów ok. 15 razy więcej). anthropic.com/engineering/multi-agent-research-system (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 8.5 Anthropic, „Building effective agents”, 19.12.2024 („predefined code paths” · „dynamically direct their own processes and tool usage”). anthropic.com/engineering/building-effective-agents (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 8.6 Claude Help, „Get started with Claude Cowork” („Active internet connection: Required throughout the session.” · „Isolation protects your computer; it doesn’t change what Claude can read or do through the access you’ve granted.”). support.claude.com/en/articles/13345190-get-started-with-claude-cowork (otwiera się w nowej karcie) · Claude Help, „Use Claude Cowork on web, desktop, and mobile” („On October 6, 2026, new Cowork tasks on Pro, Max, and Ultra plans run in the cloud.”). support.claude.com/en/articles/15520349-use-claude-cowork-on-web-desktop-and-mobile (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 8.7 Claude Help 13345190 (zob. 8.6; „Sessions keep running even when the desktop app is closed or your computer is asleep.”) · Claude Help 15520349 (zob. 8.6; „If the app is closed, the session keeps running but can’t reach your local files.”) · Claude Help, „Schedule recurring tasks in Claude Cowork” („they run on their cadence even when your computer is asleep” · „If a scheduled task requires local files or apps, it will only run locally.”). support.claude.com/en/articles/13854387-schedule-recurring-tasks-in-claude-cowork (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 8.8 Claude Help 13345190 (zob. 8.6; tryb „Auto” domyślny w Pro, Max, Ultra i Team, „Manual” w Enterprise; „Claude requires your explicit permission before permanently deleting any files.”) · Claude Help, „Use Claude Cowork safely” („Claude reviews each action for safety before it runs and blocks anything it determines to be unsafe.”). support.claude.com/en/articles/13364135-use-claude-cowork-safely (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 8.9 PKO Bank Polski, „PKO Bank Polski ma pierwszego agenta AI i szybciej odpowie na maile klientów”, komunikat z 05.08.2026. pkobp.pl/media/aktualnosci/informacje-o-banku/pko-bank-polski-ma-pierwszego-agenta-ai-i-szybciej-odpowie-na-maile-klientow (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 8.10 Microsoft 365 Blog, „Copilot Cowork is now generally available”, 16.06.2026 („Cowork is off by default”). microsoft.com/en-us/microsoft-365/blog/2026/06/16/copilot-cowork-is-now-generally-available (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 8.11 Gartner, R. Kandaswamy, „What the 2026 Hype Cycle for Agentic AI Reveals”, 15.04.2026 („Agentic AI sits at the Peak of Inflated Expectations”; dane z: 2026 Gartner CIO and Technology Executive Survey – „only 17% of organizations have deployed AI agents to date, yet more than 60% expect to do so within the next two years”). gartner.com/en/articles/hype-cycle-for-agentic-ai (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 8.12 Gartner, „Gartner Predicts Over 40% of Agentic AI Projects Will Be Canceled by End of 2027”, komunikat, 25.06.2025 (prognoza; „only about 130 of the thousands of agentic AI vendors are real”; „agent washing” – „rebranding of existing products, such as AI assistants, robotic process automation (RPA) and chatbots, without substantial agentic capabilities”). gartner.com/en/newsroom/press-releases/2025-06-25-gartner-predicts-over-40-percent-of-agentic-ai-projects-will-be-canceled-by-end-of-2027 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 8.13 Anthropic, „Project Vend”, 27.06.2025 („we would not hire Claudius” · „a blue blazer and a red tie” · „instructed customers to remit payment to an account that it hallucinated”). anthropic.com/research/project-vend-1 (otwiera się w nowej karcie) · Pół roku później, na nowszych modelach, sklepik działał „dużo lepiej”, ale między „potrafi” a „działa całkiem niezawodnie” wciąż była duża przepaść: Anthropic, „Project Vend: Phase two”, 18.12.2025. anthropic.com/research/project-vend-2 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 8.14 Dwarkesh Podcast, rozmowa z Andrejem Karpathym, 17.10.2025 („this is more accurately described as the decade of agents” · „they just don’t work”). dwarkesh.com/p/andrej-karpathy (otwiera się w nowej karcie) · od 19.05.2026 pracuje w Anthropic, firmie, która tworzy Claude: Axios, 19.05.2026. axios.com/2026/05/19/anthropic-openai-karpathy-andrej-claude (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 8.15 Claude Help 16761823, 13345190 i 15520349 (zob. 8.3, 8.6) · Microsoft 365 Blog, 16.06.2026 (zob. 8.10; „Cowork is off by default”) · OpenAI, 09.07.2026. openai.com/index/chatgpt-for-your-most-ambitious-work (otwiera się w nowej karcie) · openai.com/chatgpt-work (otwiera się w nowej karcie) · Google, Gemini Apps Help („renamed it Task” · „except in the European Economic Area, Nigeria, Switzerland, and the United Kingdom”). support.google.com/gemini/answer/17094507?hl=en (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
Rozdział 9 · AI w moich programach#
- 9.1 Anthropic, „Use Google Workspace connectors”, pomoc Claude, 2026: „Claude mirrors your existing permissions”. support.claude.com/en/articles/10166901-use-google-workspace-connectors (otwiera się w nowej karcie); Anthropic, „Authentication”, dokumentacja połączeń Claude, 2026. claude.com/docs/connectors/building/authentication (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 9.2 Microsoft Learn, „Enterprise data protection in Microsoft 365 Copilot and Microsoft 365 Copilot Chat”, 2026. learn.microsoft.com/en-us/copilot/microsoft-365/enterprise-data-protection (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 9.3 Anthropic, „Enable and use the Microsoft 365 connector”, pomoc Claude, 2026. support.claude.com/en/articles/12542951-enable-and-use-the-microsoft-365-connector (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 9.4 n8n, dokumentacja węzła „Email Trigger (IMAP)”: „Use the IMAP Email node to receive emails using an IMAP email server.” docs.n8n.io/integrations/builtin/core-nodes/n8n-nodes-base.emailimap (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 9.5 Anthropic, „Building effective agents”, 19.12.2024. anthropic.com/engineering/building-effective-agents (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 9.6 0DIN (program Mozilli, który nagradza za znalezione luki w AI), Marco Figueroa, „Phishing for Gemini”, 10.07.2025. 0din.ai/blog/phishing-for-gemini (otwiera się w nowej karcie); BleepingComputer, „Google Gemini flaw hijacks email summaries for phishing”, 13.07.2025. bleepingcomputer.com/news/security/google-gemini-flaw-hijacks-email-summaries-for-phishing (otwiera się w nowej karcie). Google odpowiedział, że wzmacnia zabezpieczenia i nie widział takich ataków w praktyce (odczyt 05.11.2026).
- 9.7 Anthropic, „Mitigating the risk of prompt injections in browser use”, 24.11.2025. anthropic.com/research/prompt-injection-defenses (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 9.8 Anthropic, „Claude in Chrome is now generally available”, 26.08.2026. claude.com/blog/claude-in-chrome-generally-available (otwiera się w nowej karcie). Test własny producenta: Opus 4.5 z zabezpieczeniami z listopada 2025 roku – 16,7% udanych ataków; Sonnet 5, Opus 5 i Mythos 5 – 0%; Fable 5 – 0,3%. Test nie obejmował modeli wydanych później. Cytat: „Prompt injection remains a moving target” (odczyt 05.11.2026).
- 9.9 Model Context Protocol, „Introduction”, 2026: „Think of MCP like a USB-C port for AI applications.” modelcontextprotocol.io/docs/getting-started/intro (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 9.10 Anthropic, „Get started with custom connectors using remote MCP”, pomoc Claude, 2026. support.claude.com/en/articles/11175166-get-started-with-custom-connectors-using-remote-mcp (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 9.11 Anthropic, „Use Claude Cowork safely”, pomoc Claude, 2026: „You remain responsible for all actions taken by Claude performed on your behalf.” support.claude.com/en/articles/13364135-use-claude-cowork-safely (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 9.12 Simon Willison, „The lethal trifecta for AI agents: private data, untrusted content, and external communication”, 16.06.2025. simonwillison.net/2025/Jun/16/the-lethal-trifecta (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 9.13 Meta AI, „Agents Rule of Two: A Practical Approach to AI Agent Security”, 31.10.2025. ai.meta.com/blog/practical-ai-agent-security (otwiera się w nowej karcie). Meta zastrzega, że reguła zmniejsza ryzyko, ale go nie usuwa (odczyt 05.11.2026).
- 9.14 eWeek, 22.07.2025. eweek.com/news/replit-ai-coding-assistant-failure (otwiera się w nowej karcie); Gizmodo, 23.07.2025. gizmodo.com/replits-ai-agent-wipes-companys-codebase-during-vibecoding-session-2000633176 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 9.15 Anthropic, cennik Claude, 2026. claude.com/pricing (otwiera się w nowej karcie); Anthropic, „Get started with custom connectors using remote MCP”, pomoc Claude, 2026. support.claude.com/en/articles/11175166-get-started-with-custom-connectors-using-remote-mcp (otwiera się w nowej karcie); Anthropic, „Use Claude Cowork safely”, pomoc Claude, 2026. support.claude.com/en/articles/13364135-use-claude-cowork-safely (otwiera się w nowej karcie); Anthropic, „Claude in Chrome is now generally available”, 26.08.2026. claude.com/blog/claude-in-chrome-generally-available (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 9.16 Moffatt v. Air Canada, 2024 BCCRT 149, 14.02.2024 (Civil Resolution Tribunal, Kolumbia Brytyjska), za: McCarthy Tétrault, mccarthy.ca/en/insights/blogs/techlex/moffatt-v-air-canada-misrepresentation-ai-chatbot (otwiera się w nowej karcie); kwota za: Business Standard, business-standard.com/world-news/explained-why-air-canada-had-to-refund-a-customer-misled-by-a-chatbot-124021900234_1.html (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
Rozdział 10 · Mapa możliwości#
- 10.1 praca.pl i Experience Institute, „Powered by AI: nowa era pracy, kompetencji i produktywności”, 2026, s. 17 (N = 1 636 aktywnych zawodowo użytkowników portalu praca.pl, I–II 2026, dane ważone wg płci i wieku; odsetki wśród badanych z danej branży, którzy używają AI w pracy); zastrzeżenie autorów z s. 5: „Prezentowane dane należy w tych przypadkach traktować jako materiał eksploracyjny”. biznes.praca.pl/asset/2c00e539-1f5f-4003-83b4-28cecd147b91 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.2 MIT NANDA (Challapally A., Pease C., Raskar R., Chari P.), „The GenAI Divide: State of AI in Business 2025”, 2025, s. 2–3, 8–9, 23–24 (wyniki wstępne; ponad 300 publicznych wdrożeń, wywiady w 52 organizacjach, 153 ankiety kadry kierowniczej). Raport nie jest dostępny pod stałym adresem MIT; kopia: aigl.blog/content/files/2025/09/The-GenAI-Divide-STATE-OF-AI-IN-BUSINESS-2025.pdf (otwiera się w nowej karcie); omówienie: fortune.com/2025/08/19/shadow-ai-economy-mit-study-genai-divide-llm-chatbots (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.3 METR, „Measuring the Impact of Early-2025 AI on Experienced Open-Source Developer Productivity”, 2025 (16 programistów, 246 zadań losowo przydzielonych do pracy z AI albo bez). metr.org/blog/2025-07-10-early-2025-ai-experienced-os-dev-study (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.4 METR, „Uplift update”, 2026: „our data is only very weak evidence for the size of this increase” (tłum. red.); szacunek dla programistów z pierwszego badania ok. 18% przyspieszenia, przedział od 38% szybciej do 9% wolniej. metr.org/blog/2026-02-24-uplift-update (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.5 GOV.UK, „Microsoft 365 Copilot Experiment: Cross-Government Findings Report”, 2025 (IX–XII 2024; czas oszczędności z ankiety uczestników, dane samoopisowe). gov.uk/government/publications/microsoft-365-copilot-experiment-cross-government-findings-report/microsoft-365-copilot-experiment-cross-government-findings-report-html (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.6 EBU i BBC, „News Integrity in AI Assistants”, 2025 (22 nadawców publicznych z 18 krajów, 14 języków, ponad 3 000 odpowiedzi ChatGPT, Copilota, Gemini i Perplexity). ebu.ch/research/open/report/news-integrity-in-ai-assistants (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.7 praca.pl i Experience Institute, zob. 10.1, s. 15–17 (odsetki wśród używających AI w pracy). biznes.praca.pl/asset/2c00e539-1f5f-4003-83b4-28cecd147b91 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.8 Noy S., Zhang W., „Experimental evidence on the productivity effects of generative artificial intelligence”, Science 381, 2023, DOI 10.1126/science.adh2586. eurekalert.org/news-releases/995024 (otwiera się w nowej karcie); typy zadań i oceniający: economics.mit.edu/sites/default/files/inline-files/Noy_Zhang_1_0.pdf (otwiera się w nowej karcie); o tym, że badacze nie sprawdzali prawdziwości tekstów, za: techxplore.com/news/2023-07-productivity-effects-chatgpt-college-educated-professionals.amp (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.9 praca.pl i Experience Institute, zob. 10.1, s. 13 (marketing i PR 87%, IT 79%; handel i produkcja po 34%, opieka zdrowotna i gastronomia po 27%). biznes.praca.pl/asset/2c00e539-1f5f-4003-83b4-28cecd147b91 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.10 praca.pl i Experience Institute, zob. 10.1, s. 8–9 (wiek i stanowisko). biznes.praca.pl/asset/2c00e539-1f5f-4003-83b4-28cecd147b91 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.11 dr Iwona Wojciechowska, trenerka biznesu i wykładowczyni Akademii Leona Koźmińskiego, komentarz w raporcie praca.pl i Experience Institute, zob. 10.1, s. 18 (stanowiska: s. 8–9). biznes.praca.pl/asset/2c00e539-1f5f-4003-83b4-28cecd147b91 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.12 Google, plany Google AI (automatyczne przeglądanie w Chrome: Google AI Pro i Ultra, USA i Indie), 2026. one.google.com/about/google-ai-plans/?hl=pl (otwiera się w nowej karcie); blog.google/intl/en-in/products/bringing-gemini-in-chrome-with-auto-browse-to-india (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.13 Google, Pomoc Gemini, artykuł 17094507 („Task”, wcześniej „Spark”; Google AI Pro albo Ultra, od 18 lat; niedostępne w EOG, Wielkiej Brytanii, Szwajcarii i Nigerii), 2026. support.google.com/gemini/answer/17094507?hl=en (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.14 Anthropic, Pomoc Claude, „Use Research on Claude” (plany Pro, Max, Team, Enterprise), 2026; Claude Slides (beta, także w planie darmowym): Anthropic, cennik Claude, 2026. support.claude.com/en/articles/11088861-use-research-on-claude (otwiera się w nowej karcie); claude.com/pricing (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.15 Anthropic, Pomoc Claude, „Can Claude produce images?”, 2026. support.claude.com/en/articles/9002504-can-claude-produce-images (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.16 Google, Pomoc Google Meet, artykuł 16221730 (63 języki, w tym polski; Google AI Pro, Ultra albo wybrane plany Workspace, przy zaplanowanym spotkaniu – u gospodarza; limit 90 minut na spotkanie, w Ultra 8 godzin; Google uprzedza, że styl głosu może się zmieniać), 2026. support.google.com/meet/answer/16221730?hl=en (otwiera się w nowej karcie); Google Workspace Updates, X 2026 (w firmach stopniowo od 02.11.2026): workspaceupdates.googleblog.com/2026/10/real-time-speech-translation-in-google-Meet-expands-to-63-languages-with-automatic-language-detection.html (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.17 Microsoft Learn, „Interpreter agent in Teams”, aktualizacja 08.10.2026 (9 języków, bez polskiego; wymaga licencji Microsoft 365 Copilot). learn.microsoft.com/en-us/microsoftteams/interpreter-agent-teams (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.18 Microsoft, porównanie planów Microsoft 365, 2026. microsoft.com/pl-pl/microsoft-365/buy/compare-all-microsoft-365-products (otwiera się w nowej karcie); support.microsoft.com/en-us/office/35b88a54-fe01-49f5-8789-b74e239d8dc0 (otwiera się w nowej karcie); tryb agenta w Excelu w UE: Microsoft Excel Blog, „What’s new in Excel – February 2026”, 24.02.2026, techcommunity.microsoft.com/blog/excelblog/whats-new-in-excel-february-2026/4496014 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.19 Google Workspace Updates, „Workspace Studio” (dawniej Workspace Flows), 2025. workspaceupdates.googleblog.com/2025/12/workspace-studio.html (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.20 Anthropic, „Cowork is now Claude”, 16.09.2026 (Cowork połączony ze zwykłą aplikacją Claude, stopniowo, w planach płatnych). claude.com/blog/cowork-is-now-claude (otwiera się w nowej karcie); OpenAI, ChatGPT Work (od 09.07.2026; w aplikacji na komputer we wszystkich planach, także darmowym), 2026. openai.com/chatgpt-work (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 10.21 Ministerstwo Cyfryzacji, „Nowa usługa w mObywatelu: wirtualny asystent ułatwi korzystanie z usług publicznych”, 2025 (od 31.12.2025, model PLLuM; wyszukuje usługi i podpowiada formalności, nie wypełnia wniosków). gov.pl/web/cyfryzacja/nowa-usluga-w-mobywatelu-wirtualny-asystent-ulatwi-korzystanie-z-uslug-publicznych (otwiera się w nowej karcie); Bielik – otwarty polski model: bielik.ai (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
Rozdział 11 · Czego się bać#
- 11.1 CERT Polska, „Raport roczny 2025”, 2026, s. 36–37, 74–75, 117 i 129 (tabela 12). Incydenty: 260 783, w tym 253 238 oszustw komputerowych. Domeny na Liście Ostrzeżeń w 2025 roku: fałszywe inwestycje 98 663 (rok wcześniej 42 172), OLX 28 562, Allegro 22 613, TVN 11 644 (rok wcześniej 7), Wprost 3 189 (rok wcześniej 7). Fałszywe inwestycje: „eksponowanie wizji ponadprzeciętnych zysków przy minimalnym ryzyku”, „często przy tym posługują się wizerunkiem osób publicznych” (s. 36). Wejścia w ciągu 15 minut od SMS-a i koszt SMS-a: s. 74–75. Słowo „deepfake” w raporcie nie występuje. Zgłoszenia: SMS 8080, incydent.cert.pl, mObywatel. cert.pl/uploads/docs/Raport_CP_2025.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.2 ESKA, „Oszustwo w powiecie trzebnickim. Małżeństwo seniorów straciło 240 000 zł”, 07.08.2026, na podstawie komunikatu policji na policja.pl. Policja nie podaje, czy głos był wygenerowany. eska.pl/news/oszustwo-w-powiecie-trzebnickim-malzenstwo-seniorow-stracilo-240-000-zl-aa-d8PK-8par-2M2B.html (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.3 Ministerstwo Cyfryzacji, „Reklama ze znaną osobą? Uważaj, to może być oszustwo”, 17.04.2025 (także rada, by zgłosić reklamę i profil w serwisie). gov.pl/web/cyfryzacja/reklama-ze-znana-osoba-uwazaj-to-moze-byc-oszustwo (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.4 Ministerstwo Cyfryzacji, odpowiedź sekretarza stanu na interpelację nr 17618, 18.07.2026. api.sejm.gov.pl/sejm/term10/interpellations/attachment/ATTDW7HSQ/i17618-o1.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.5 WIB i ZBP, „Cyberbezpieczny Portfel 2026”, za: bank.pl, 26.10.2026. Deklaracje badanych; artykuł nie podaje metody ani liczby badanych. bank.pl/cyberbezpieczny-portfel-2026-co-trzeci-badany-obawia-sie-kradziezy-tozsamosci-w-sieci (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.6 Lavan i in., „Voice clones sound realistic but not (yet) hyperrealistic”, PLOS ONE, 24.09.2025, DOI 10.1371/journal.pone.0332692. Odsetki prób, w których słuchacze uznali głos za ludzki. journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0332692 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.7 Policja, „INTERPOL ostrzega przed oszustwami z wykorzystaniem deepfake’ów. Rusza globalna kampania edukacyjna”, 19.10.2026. policja.pl/pol/aktualnosci/282901,INTERPOL-ostrzega-przed-oszustwami-z-wykorzystaniem-deepfakeow-Rusza-globalna-ka.html (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.8 Erste Bank Polska, „Spoofing – oszustwo na pracownika banku”, stan na 28.05.2024: „Spoofing telefoniczny to sytuacja, w której przestępca podszywa się pod inny numer telefonu”; rada: „Samodzielnie skontaktuj się z bankiem, wybierając numer na klawiaturze telefonu”. erste.pl/bank-porad/aplikacja/oszustwo-na-pracownika-banku-spoofing (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.9 FBI, Internet Crime Complaint Center, Public Service Announcement I-120324, 03.12.2024: „Create a secret word or phrase with your family to verify their identity”. ic3.gov/PSA/2024/PSA241203 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.10 Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Departament Polityki Senioralnej, „Ustal rodzinne hasło!”, 22.12.2025. gov.pl/web/senior/ustal-rodzinne-haslo (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.11 Prokuratura Okręgowa we Włocławku, komunikat z 31.07.2026. Prokuratura radzi też zakończyć rozmowę, skontaktować się z bliską osobą albo zadzwonić na 112. gov.pl/web/po-wloclawek/podejrzani-roznych-metod-sie-imaja-oszustwa-na-policjanta-na-prokuratora-wciaz-stosowane-w-strukturach-przestepczych (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.12 INTERPOL, komunikat o kampanii przeciw oszustwom z podróbkami, 19.10.2026: „Anyone can fall victim to these scams, regardless of age, region, or sector”. INTERPOL radzi też jak najszybciej skontaktować się z bankiem. interpol.int/News-and-Events/News/2026/INTERPOL-launches-public-awareness-campaign-highlighting-risk-of-AI-deepfake-scams (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.13 116 123 – telefon wsparcia dla dorosłych, całodobowy: 116sos.pl (otwiera się w nowej karcie) · 800 70 2222 – Centrum Wsparcia, całodobowo: centrumwsparcia.pl (otwiera się w nowej karcie) · 116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, całodobowy: 116111.pl (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026; numery sprawdzić w dniu składu).
- 11.14 Bastani i in., „Generative AI without guardrails can harm learning”, PNAS 122(26), 2025, DOI 10.1073/pnas.2422633122. Badanie w liceum w Turcji, blisko tysiąc uczniów; zwykły czat to GPT-4; korepetytor to ten sam model z instrukcją, by nie podawał rozwiązań. Autorzy porównują gotowe odpowiedzi do kuli („crutch”). doi.org/10.1073/pnas.2422633122 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026; abstrakt sprawdzony w Europe PMC).
- 11.15 AI Act, rozporządzenie (UE) 2024/1689, art. 2 ust. 10 i art. 3 pkt 4. artificialintelligenceact.eu/article/2 (otwiera się w nowej karcie); artificialintelligenceact.eu/article/3 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.16 AI Act, art. 4 w brzmieniu po rozporządzeniu (UE) 2026/1744. artificialintelligenceact.eu/article/4 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.17 AI Act, art. 50 ust. 4 i art. 113. Akapit 1: podróbki obrazu, dźwięku i wideo. Akapit 2: tekst publikowany „to inform the public on matters of public interest”; obowiązek nie dotyczy treści, która przeszła „human review or editorial control”, gdy osoba fizyczna lub prawna „holds editorial responsibility for the publication”. artificialintelligenceact.eu/article/50 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.18 Ustawa z 04.02.1994 o prawie autorskim i prawach pokrewnych, art. 1 ust. 2¹ (dodany ustawą z 28.10.2002, Dz.U. 2002 nr 197 poz. 1662): „Ochroną objęty może być wyłącznie sposób wyrażenia; nie są objęte ochroną odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne”. api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2002/1662/text.html (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.19 Ustawa z 03.07.2026 o systemach sztucznej inteligencji, Dz.U. 2026 poz. 1003, art. 59 i art. 127 pkt 2. api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/1003/text.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.20 OpenAI, „Strengthening ChatGPT’s responses in sensitive conversations”, 27.10.2025; wstępna analiza producenta („users active in a given week”, „explicit indicators of potential suicidal planning or intent”). openai.com/index/strengthening-chatgpt-responses-in-sensitive-conversations (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.21 Anthropic, Consumer Terms of Service, wersja z 08.10.2025, sekcja 2: „You must be at least 18 years old to use the Services”. anthropic.com/legal/consumer-terms (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.22 OpenAI, Warunki użytkowania w Europie, aktualizacja 16.01.2026: „Musisz mieć co najmniej 13 lat lub być w minimalnym wieku wymaganym w Twoim kraju (…)”. openai.com/pl-PL/policies/eu-terms-of-use (otwiera się w nowej karcie); help.openai.com/en/articles/8313401-is-chatgpt-safe-for-all-ages (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.23 OpenAI, „Introducing parental controls”, 29.09.2025, aktualizacja 13.07.2026. openai.com/index/introducing-parental-controls (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.24 Google, „Wskazówki dotyczące korzystania przez dziecko z aplikacji z Gemini”: „aplikacje z Gemini nie są dostępne na kontach nadzorowanych w Europejskim Obszarze Gospodarczym”. support.google.com/gemini/answer/16109150?hl=pl (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.25 Google, „Age requirements on Google Accounts” („Poland: 16+”); wymagania Gemini dla konta osobistego. support.google.com/accounts/answer/1350409?hl=en (otwiera się w nowej karcie); support.google.com/gemini/answer/13278668?hl=en (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.26 „The Washington Post”, „A bottle of water per email: the hidden environmental costs of using AI chatbots”, 18.09.2024 (519 ml wody na mail ze 100 słów); omówienie i krytyka szacunku: hauntsaninja.github.io/wapo_chatgpt_energy.html (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.27 Google, „Measuring the environmental impact of delivering AI at Google Scale”, arXiv 2508.15734, 21.08.2025; dane producenta. arxiv.org/abs/2508.15734 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.28 S. Altman, „The Gentle Singularity”, 10.06.2025 (ok. 0,34 Wh i ok. 0,32 ml wody na pytanie), za: S. Willison. simonwillison.net/2025/Jun/10/sam-altman (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.29 Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA), „Key Questions on Energy and AI”, 2026: „Simple text queries now typically consume less electricity than running a television over the same period of time”; centra danych: ok. 485 TWh w 2025 roku, ok. 950 TWh w 2030 roku, ok. 3% światowego zapotrzebowania na prąd. Przeliczenie redakcji: 0,24–0,34 Wh to 8,6–12,2 sekundy pracy odbiornika o mocy 100 W. iea.org/reports/key-questions-on-energy-and-ai/executive-summary (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.30 Reddit, r/Polska, wpis otwierający wątek „Mam wrażenie że za mało się mówi o zagrożeniach związanych z AI”, 30.08.2026. reddit.com/r/Polska/comments/1w2k7ba (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026 z kopii zapisanej przez redakcję).
- 11.31 International AI Safety Report 2026, 03.02.2026; ponad 100 niezależnych ekspertów, przewodniczący Yoshua Bengio (Uniwersytet w Montrealu). „Current systems lack the capabilities to pose such risks, but they are improving in relevant areas such as autonomous operation.” internationalaisafetyreport.org/publication/2026-report-executive-summary (otwiera się w nowej karcie); internationalaisafetyreport.org/sites/default/files/2026-02/international-ai-safety-report-2026_1.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 11.32 AI Act, art. 55 ust. 1 lit. a–c i art. 113 lit. b (modele ogólnego przeznaczenia z ryzykiem systemowym; zgłoszenia do unijnego Urzędu ds. AI); modele wprowadzone przed 02.08.2025 mają czas do 02.08.2027 (art. 111 ust. 3). artificialintelligenceact.eu/article/55 (otwiera się w nowej karcie); artificialintelligenceact.eu/article/111 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
Rozdział 12 · Czy zabierze mi pracę#
- 12.1 Liczenie redakcji w zapisie czatu publicznej transmisji innej polskiej firmy szkoleniowej o AI, wrzesień 2026: 380 wiadomości w pięciu minutach po pytaniu konkursowym prowadzącego (odczyt 05.11.2026).
- 12.2 P. A. David, „The Dynamo and the Computer: An Historical Perspective on the Modern Productivity Paradox”, American Economic Review 80(2), 1990 (elektrownie Edisona w Nowym Jorku i Londynie: 1881; przyspieszenie wydajności fabryk w latach 20. XX w.). gwern.net/doc/economics/automation/1990-david.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 12.3 CBOS, „Czy sztuczna inteligencja (AI) jest zagrożeniem dla rynku pracy?”, Komunikat z badań nr 59/2026, oprac. B. Badora, VI 2026; badanie 7–17.05.2026, N = 1 041 dorosłych w Polsce, próba imienna z rejestru PESEL; s. 1–3 i tab. aneksowe 1 i 3 (pracujący w firmach prywatnych n = 277, pracownicy biurowi i administracyjni n = 72). cbos.pl/SPISKOM.POL/2026/K_059_26.PDF (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 12.4 NBP, „Szybki Monitoring NBP. Analiza sytuacji sektora przedsiębiorstw” nr 03/26, lipiec 2026, s. 24–25 (Ankieta Roczna NBP, IV–V 2026, 1 913 firm, mikrofirmy niedoreprezentowane; w oryginale: „zwiększenie skali wdrożenia sztucznej inteligencji umożliwiło redukcję etatów”). nbp.pl/wp-content/uploads/2026/07/Szybki-Monitoring-NBP-lipiec-2026.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 12.5 NASK, ILO, Ministerstwo Cyfryzacji, „Generatywna sztuczna inteligencja a polski rynek pracy. Raport badawczy”, 2025, s. 7, 13, 17–18 (dane BAEL IV kw. 2023 – III kw. 2024, pracujący 15–64 lata; w oryginale „podatność” na generatywną AI i „rozumienie zawodu jako zbioru przypisanych do niego zadań”). nask.pl/media/2025/06/Generatywna-sztuczna-inteligencja-a-polski-rynek-pracy.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 12.6 ILO, „Generative AI and Jobs: A Refined Global Index of Occupational Exposure”, Working Paper 140, 2025 (w oryginale „exposure”); brief „Generative AI and jobs: A 2025 update” („Most jobs will be transformed rather than made redundant”). ilo.org/publications/generative-ai-and-jobs-refined-global-index-occupational-exposure (otwiera się w nowej karcie); ilo.org/publications/generative-ai-and-jobs-2025-update (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 12.7 NPR Planet Money, odc. 606 „Spreadsheets!”, 2015, transkrypt. Liczby z audycji; to zbieżność w czasie, nie wyliczony skutek arkusza. npr.org/transcripts/389027988 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 12.8 E. Brynjolfsson, B. Chandar, R. Chen, „Canaries in the Coal Mine? Six Facts About the Recent Employment Effects of Artificial Intelligence”, Stanford Digital Economy Lab, working paper, rewizja z 12.08.2026 (dane płacowe z USA do VI 2026). Autorzy: wzorce opisowe, nie szacunki przyczynowe; po uwzględnieniu wykształcenia luka maleje. digitaleconomy.stanford.edu/news/canariesaug26 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 12.9 D. Acemoglu, „The Simple Macroeconomics of AI”, NBER Working Paper 32487, 2024 (łączna produktywność czynników, nie miejsca pracy i nie PKB; w wersji z Economic Policy 2025 – poniżej 0,53%). nber.org/papers/w32487 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 12.10 Axios, wywiad z D. Amodeiem, 28.05.2025 (ostrzeżenie: połowa początkowych stanowisk biurowych w USA i bezrobocie 10–20% w ciągu 1–5 lat). D. Amodei pracuje w Anthropic, firmie, która tworzy Claude (jest jej prezesem). axios.com/2025/05/28/ai-jobs-white-collar-unemployment-anthropic (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 12.11 E. Brynjolfsson, D. Li, L. Raymond, „Generative AI at Work”, Quarterly Journal of Economics 140(2), 2025, s. 889 i n.; 5 172 konsultantów obsługi klienta w jednej firmie z listy Fortune 500, jedno zadanie. academic.oup.com/qje/article/140/2/889/7990658 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 12.12 KPMG w Polsce, „Sztuczna inteligencja w Polsce. Krajobraz pełen paradoksów”, 2025, s. 28–29 (badanie KPMG i University of Melbourne, XI 2024 – I 2025, 1 082 osoby; 45% – wśród używających AI w pracy; „zostanie w tyle”: 48% w raporcie, 49% w karcie „Trust, attitudes and use of AI – Poland insights”). kpmg.com/content/dam/kpmgsites/pl/pdf/2025/07/pl-Raport-KPMG-w-Polsce-KPMG-AI-Trust-2025-web.pdf (otwiera się w nowej karcie); assets.kpmg.com/content/dam/kpmgsites/xx/pdf/2025/05/trust-attitudes-and-use-of-ai-poland-snapshot.pdf.coredownload.inline.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 12.13 K. Budzyń i in., „Endoscopist deskilling risk after exposure to artificial intelligence in colonoscopy” (badanie ACCEPT), Lancet Gastroenterology & Hepatology 10(10), 2025, s. 896–903, DOI 10.1016/S2468-1253(25)00133-5; badanie obserwacyjne; miara: odsetek kolonoskopii bez AI, w których wykryto co najmniej jednego gruczolaka (ADR). wrap.warwick.ac.uk/id/eprint/191005 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
Rozdział 13 · Pracuję w firmie#
- 13.1 Reddit, r/Polska, komentarz z 07.07.2026. reddit.com/r/Polska/comments/1upq9fj/comment/ow1zt7q (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 13.2 ESET i DAGMA Bezpieczeństwo IT, „Cyberportret polskiego biznesu 2026”, 2026; badanie ARC Rynek i Opinia, CAWI, marzec 2026, N = 1 026 osób pracujących przy komputerze co najmniej 3 dni w tygodniu; deklaracje badanych (35% – wśród użytkowników AI, przy ograniczeniu dostępu do ulubionych narzędzi; 26% – „w takiej sytuacji”; 38% licencji – według badanych). DAGMA jest dystrybutorem programów ESET. eset.com/pl/about/newsroom/press-releases/news/co-trzeci-uzytkownik-ai-w-polskiej-firmie-obejdzie-zakaz-zeby-nie-rezygnowac-z-ulubionego-narzedzia-raport (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 13.3 KPMG i University of Melbourne, „Trust, attitudes and use of AI: a global study 2025”, część polska, 2025; XI 2024 – I 2025, N = 1 082. KPMG Polska podaje 55% osób, które nie mówią o AI; karta badania dla Polski – 50% „przedstawiło treści AI jako własne”. kpmg.com/pl/pl/media/korzysta-z-ai-regularnie-przewaznie-bez-zadnego-przeszkolenia-i-czesto-bez-wiedzy-pracodawcy.html (otwiera się w nowej karcie); assets.kpmg.com/content/dam/kpmgsites/xx/pdf/2025/05/trust-attitudes-and-use-of-ai-poland-snapshot.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 13.4 infor.pl, „ChatGPT w pracy może kosztować etat. Prawnicy wskazują granice”, 23.06.2026 (na podstawie „Gazety Prawnej”); omówienie prasowe, nie przepis. infor.pl/prawo/praca/7612153,chatgpt-w-pracy-moze-kosztowac-etat-prawnicy-wskazuja-granice.html (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 13.5 Kodeks pracy, art. 22³ § 1–4 i art. 22² § 6–7, tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu z 14.10.2026. api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/1974/141/text/U/D19740141Lj.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 13.6 Microsoft Learn, „Microsoft Purview data security and compliance protections for generative AI apps”, 2026 (wersja z 27.05.2026). learn.microsoft.com/en-us/purview/ai-microsoft-purview (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 13.7 OpenAI Help Center, „OpenAI Compliance Platform for Enterprise and Edu customers” oraz „Temporary Chat FAQ”, 2026. help.openai.com/en/articles/9261474-openai-compliance-platform-for-enterprise-and-edu-customers (otwiera się w nowej karcie); help.openai.com/en/articles/8914046-temporary-chat-in-chatgpt (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 13.8 Anthropic, „Using incognito chats”, centrum pomocy Claude, art. 12260368, 2026. support.claude.com/en/articles/12260368 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 13.9 OpenAI, notka o wycofaniu klasyfikatora tekstów AI, 20.07.2023, za: Decrypt, „OpenAI Quietly Shutters Its AI Text Classifier Due to Low Accuracy”, 24.07.2023 (26% i 9% – z ogłoszenia narzędzia z 31.01.2023). decrypt.co/149826/openai-quietly-shutters-its-ai-text-classifier-due-to-low-accuracy (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 13.10 K. Niederhoffer, G. Rosen Kellerman, A. Lee, A. Liebscher, K. Rapuano, J. T. Hancock (BetterUp Labs, Stanford Social Media Lab), „AI-Generated »Workslop« Is Destroying Productivity”, Harvard Business Review, 22.09.2025; ankieta, deklaracje, USA, N = 1 150; „workslop” to treść z AI – tekst, slajdy, analiza – która wygląda dobrze, ale nic nie wnosi. hbr.org/2025/09/ai-generated-workslop-is-destroying-productivity (otwiera się w nowej karcie); betterup.com/workslop (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 13.11 J. A. Reif, R. P. Larrick, J. B. Soll (Duke University), „Evidence of a social evaluation penalty for using AI”, PNAS 122(19), e2426766122, 2025; cztery eksperymenty, 4 439 osób, USA („candidates who use AI are perceived as having higher Task Fit”, gdy AI jest przydatne do zadania). pnas.org/doi/10.1073/pnas.2426766122 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 13.12 O. Schilke, M. Reimann, „The transparency dilemma: How AI disclosure erodes trust”, Organizational Behavior and Human Decision Processes 188, 104405, 2025; efekt utrzymuje się przy różnych sposobach ujawnienia, także obowiązkowym; liczba uczestników za: University of Arizona, 29.05.2025. ideas.repec.org/a/eee/jobhdp/v188y2025ics0749597825000172.html (otwiera się w nowej karcie); news.arizona.edu/employee-news/being-honest-about-using-ai-work-makes-people-trust-you-less-research-finds (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 13.13 Section, „The AI Proficiency Report”, styczeń 2026; 5 000 pracowników umysłowych z firm zatrudniających ponad 1 000 osób, USA, Wielka Brytania, Kanada. Section sprzedaje szkolenia z AI. sectionai.com/ai/the-ai-proficiency-report-january-2026 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 13.14 Randstad, „Workmonitor 2026”, informacja prasowa z 02.02.2026; badanie 10–28.10.2025, 26 824 pracowników z 35 rynków. info.randstad.pl/hubfs/Inbound%20program/Workmonitor%202026/Workmonitor%202026%20-%20informacja%20prasowa.docx (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 13.15 Rozporządzenie (UE) 2026/1744 (Dz.Urz. UE z 24.07.2026), zmiana art. 4 AI Act; Komisja Europejska, „AI literacy – questions and answers”, aktualizacja 20.10.2026. eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=OJ:L_202601744 (otwiera się w nowej karcie); digital-strategy.ec.europa.eu/en/faqs/ai-literacy-questions-answers (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 13.16 Rozporządzenie (UE) 2024/1689 (AI Act), art. 5 ust. 1 lit. f i art. 113 – zakaz stosuje się od 02.02.2025. eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32024R1689 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 13.17 Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO), art. 22 (decyzje oparte wyłącznie na automatycznym przetwarzaniu), 2016. eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32016R0679 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 13.18 Urząd Ochrony Danych Osobowych, „Wersja dla MŚP: praktyczna checklista RODO dla wdrażania AI”, 06.08.2026, część „Kiedy stosować” (rekrutacja i ocena pracowników poza zakresem wersji dla MŚP). uodo.gov.pl/pl/file/7876 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
Rozdział 14 · Mam własną firmę#
- 14.1 Czat publicznej transmisji o AI prowadzonej przez inną firmę, 15.09.2026, odpowiedź w konkursie na pytanie prowadzących o powód nauki AI (zapis czatu w archiwum redakcji, bez nicku autora; odczyt 05.11.2026). To ta sama transmisja co w rozdziale 12.
- 14.2 Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO), art. 4 pkt 7 i art. 28; Urząd Ochrony Danych Osobowych, „Wersja dla MŚP: praktyczna checklista RODO dla wdrażania AI”, pyt. 9, 2026. uodo.gov.pl/pl/file/7876 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 14.3 GUS, „Społeczeństwo informacyjne w Polsce w 2026 r.”, 21.10.2026, s. 4, wykres 6 i tablica 7 (firmy od 10 pracujących; małe 10–49, duże 250 i więcej). stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5497/2/16/1/spoleczenstwo_informacyjne_w_polsce_w_2026.pdf (otwiera się w nowej karcie); stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5497/2/16/1/spoleczenstwo_informacyjne_w_polsce_w_2026.xlsx (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 14.4 Polski Instytut Ekonomiczny, „Z AI korzysta mniej niż co szósta firma w Polsce, a pozostałe nie planują jej wdrażać”, komunikat, 24.09.2025; PIE przytacza szacunek „nawet 16 proc.” mikrofirm i zaznacza, że skalę trudno jednoznacznie określić; pisze też o „oddolnym” wejściu AI do firm, m.in. przez młodych pracowników z darmowymi narzędziami. pie.net.pl/wp-content/uploads/2025/09/2025-09-22_Z-AI-korzysta-mniej-niz-co-szosta-firma-w-Polsce-a-pozostale-nie-planuja-jej-wdrazac-1.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 14.5 Iwona Borawska, założycielka i prezeska The Process®, w artykule „Właściciel firmy decyduje o wszystkim? Bez delegowania zadań trudno o rozwój biznesu”, eGospodarka.pl, 01.09.2026; wypowiedź o delegowaniu, nie o AI. firma.egospodarka.pl/198566,Wlasciciel-firmy-decyduje-o-wszystkim-Bez-delegowania-zadan-trudno-o-rozwoj-biznesu,1,47,1.html (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 14.6 Anthropic, „I am a commercial customer. How do I view your Data Processing Addendum (DPA)?”, Privacy Center, 2026 (umowa obejmuje Team, Enterprise i API); „Updates to our consumer terms”, 2025; cennik Claude, 2026 (Team Standard 20/25 USD, Team Premium 100/125 USD, 2–150 stanowisk). privacy.claude.com/en/articles/7996862-i-am-a-commercial-customer-how-do-i-view-your-data-processing-addendum-dpa (otwiera się w nowej karcie); anthropic.com/news/updates-to-our-consumer-terms (otwiera się w nowej karcie); claude.com/pricing (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 14.7 Microsoft Learn, „Enterprise data protection in Microsoft Copilot and Microsoft Copilot Chat”, 2026 (zapytania wysyłane do wyszukiwarki Bing nie są objęte umową); Google, „Generative AI in Google Workspace Privacy Hub”, 2026; cennik Google Workspace, 2026. learn.microsoft.com/en-us/copilot/plan/enterprise-data-protection (otwiera się w nowej karcie); learn.microsoft.com/en-us/copilot/privacy-and-protections (otwiera się w nowej karcie); knowledge.workspace.google.com/admin/gemini/generative-ai-in-google-workspace-privacy-hub (otwiera się w nowej karcie); workspace.google.com/intl/pl/pricing.html (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 14.8 OpenAI Help Center, artykuły o planie ChatGPT Business, 2026; część nowych kont może zacząć od jednego stanowiska. help.openai.com/en/articles/8792536 (otwiera się w nowej karcie); help.openai.com/en/articles/8792828 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 14.9 Urząd Ochrony Danych Osobowych, „Wersja dla MŚP: praktyczna checklista RODO dla wdrażania AI”, 06.08.2026: wstęp (warunki przed użyciem narzędzia na danych klientów, w tym weryfikacja wyniku przez pracownika), pyt. 12 (trening modeli, art. 28 ust. 10 RODO), części „Kiedy stosować” (poza EOG, dane wrażliwe, dane dzieci, rekrutacja i ocena pracowników) oraz „Jak wypełnić listę” (26 pytań, ok. 30 minut, więcej niż trzy odpowiedzi „NIE” – konsultacja ze specjalistą); dosłownie: „Wypełnienie listy nie jest równoznaczne z potwierdzeniem zgodności wdrożenia z RODO.” uodo.gov.pl/pl/file/7876 (otwiera się w nowej karcie); uodo.gov.pl/en/553/2245 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 14.10 Okręgowa Izba Radców Prawnych w Krakowie, komunikat o rekomendacjach Krajowej Izby Radców Prawnych w sprawie korzystania z narzędzi AI, 2025. oirp.krakow.pl/dla-radcow/aktualnosci/rekomendacjekorzystania-z-narzedzi-ai-przez-radcow-prawnych (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 14.11 Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO), art. 28 ust. 2: „Podmiot przetwarzający nie korzysta z usług innego podmiotu przetwarzającego bez uprzedniej szczegółowej lub ogólnej pisemnej zgody administratora.” eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32016R0679 (otwiera się w nowej karcie); tekst polski także w serwisie gdpr-text.com/pl/read/article-28 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 14.12 Rozporządzenie (UE) 2024/1689 (AI Act), art. 5 ust. 1 lit. f i art. 3 pkt 39, 2024 (zakaz od 02.02.2025; wyjątek: względy medyczne i bezpieczeństwa); Future of Privacy Forum, „Red Lines under the EU AI Act: Unpacking the Prohibition of Emotion Recognition in the Workplace and Education Institutions”, 2026 (wnioskowanie o emocjach z pisanego tekstu nie mieści się w zakazie). artificialintelligenceact.eu/article/5 (otwiera się w nowej karcie); artificialintelligenceact.eu/article/3 (otwiera się w nowej karcie); fpf.org/blog/red-lines-under-eu-ai-act-unpacking-the-prohibition-of-emotion-recognition-in-the-workplace-and-education-institutions (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 14.13 Mamba Strategic, „AI Champions Program”, 2026; praktyka jednej firmy doradczej, nie badanie. Oryginały: „A few hours a week, formally carved out and defended by their manager” · „Written, from a leader, naming the role and the expectation” · „Five half-committed champions deliver less than one with real backing.” Cel w jednym zdaniu to nasza rada. mambastrategic.au/ai-champions-program (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 14.14 BCG, „AI at Work 2025: Momentum Builds, But Gaps Remain”, 2025; ankieta, ponad 10 600 osób w 11 krajach, bez Polski; „frontline employees” to osoby bez podwładnych; związek, nie dowód przyczyny. bcg.com/publications/2025/ai-at-work-momentum-builds-but-gaps-remain (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 14.15 Ethan Mollick, „Making AI Work: Leadership, Lab, and Crowd”, One Useful Thing, 22.05.2025. Oryginał: „Nobody has special information about how to best use AI at your company.” oneusefulthing.org/p/making-ai-work-leadership-lab-and (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
Rozdział 15 · Gdzie się uczyć#
- 15.1 Robi Się Samo, materiał wewnętrzny: zliczenie pytań o koszt po słowach kluczowych w 23 zapisach czatów naszych webinarów i transmisji na żywo z 2026 roku (ta sama baza co w rozdziale 4) – 40 pytań od 33 osób; czat innego polskiego webinaru o AI, 15.09.2026, 01:48–01:51 nagrania (odczyt 05.11.2026).
- 15.2 Robi Się Samo, materiał wewnętrzny: cytat dosłowny z czatu naszej transmisji z 07.05.2026; pełne pytanie: „Czy kurs zawiera moduł lub pewną część poświęconą na bezpieczeństwo danych? Czy poruszane są wymogi z AI ACT?” (odczyt 05.11.2026).
- 15.3 KPMG i University of Melbourne, „Trust, attitudes and use of AI: a global study 2025”, część polska, 2025; badanie XI 2024 – I 2025, N = 1 082 z Polski; w oryginale: formalne lub nieformalne szkolenie z AI albo z dziedzin pokrewnych, odsetek wśród badanych z Polski. kpmg.com/pl/pl/media/korzysta-z-ai-regularnie-przewaznie-bez-zadnego-przeszkolenia-i-czesto-bez-wiedzy-pracodawcy.html (otwiera się w nowej karcie); assets.kpmg.com/content/dam/kpmgsites/xx/pdf/2025/05/trust-attitudes-and-use-of-ai-poland-snapshot.pdf.coredownload.inline.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 15.4 Federal Trade Commission, „FTC Announces Crackdown on Deceptive AI Claims and Schemes”, 25.09.2024; z pięciu pierwszych spraw trzy dotyczyły „okazji biznesowych” (business opportunities). ftc.gov/news-events/news/press-releases/2024/09/ftc-announces-crackdown-deceptive-ai-claims-schemes (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 15.5 UOKiK, „When profit depends on recruitment – new pyramid-type incentive schemes exposed and penalised by UOKiK”, 30.12.2025; dotyczy iGenius (kara 14 668 589 zł, decyzja nieprawomocna) i International Markets Live (9 483 604 zł, decyzja prawomocna). uokik.gov.pl/en/when-profit-depends-on-recruitment-new-pyramid-type-incentive-schemes-exposed-and-penalised-by-uokik (otwiera się w nowej karcie); po polsku: prawo.pl/biznes/igenius-i-iml-piramidy-ukarane-przez-uokik,536531.html (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 15.6 UOKiK, „Fake subsidies, real costs – Mobile Marketing Center fined by the President of UOKiK”, 21.05.2026; kara 2 232 000 zł dla spółki (prawomocna); obietnica dofinansowania „do 87%”. uokik.gov.pl/en/fake-subsidies-real-costs-mobile-marketing-center-fined-by-the-president-of-uokik (otwiera się w nowej karcie); PAP/Bankier, 20.05.2026: bankier.pl/wiadomosc/Milionowa-kara-od-UOKiK-dla-Mobile-Marketing-Center-za-fikcyjne-kursy-jezykowe-9136085.html (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 15.7 Google Polska, blog, „Aż 71% osób, które ukończyły kurs Umiejętności Jutra: AI, wykorzystuje w pracy narzędzia AI”, 07.04.2025; program 5-tygodniowy; zgłosiło się ok. 40 tys. osób, przyjęto 19 747 (49%), całość ukończyło 14 733; 71% absolwentów zadeklarowało w ankiecie, że używa AI w pracy. blog.google/intl/pl-pl/nowosci-firmie/az-71-osob-ktore-ukonczyly-kurs-umiejetnosci-jutra-ai-wykorzystuje-w-pracy-narzedzia-ai (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 15.8 J. Reich, J. A. Ruipérez-Valiente, „The MOOC Pivot”, Science 363(6423), 2019, s. 130–131, DOI 10.1126/science.aav7958; dokładnie 3,13% w roku 2017–18; wśród osób, które zapłaciły za certyfikat – 46%, ale to częściowo wybór (płacą ci, którzy i tak chcą skończyć). Liczby za: Inside Higher Ed, 16.01.2019, insidehighered.com/digital-learning/article/2019/01/16/study-offers-data-show-moocs-didnt-achieve-their-goals (otwiera się w nowej karcie). Podobny kierunek: Ruzuku (A. Crystal), „Cohort vs self-paced completion study”, dane z 20.08.2026 – 53 na 100 wobec 42 na 100 w 27 156 kursach jednej platformy, analiza sprzedawcy tych funkcji, bez recenzji naukowej. ruzuku.com/learn/articles/cohort-vs-self-paced-completion-study (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 15.9 Rafał Pikuła, „Zrobiłem kurs Google’a dla Polaków. Niczego się nie nauczyłem”, Spider’s Web+, 24.10.2025; dotyczy edycji 2.0. spidersweb.pl/plus/2025/10/google-kurs-umiejetnosci-jutra-2-0 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 15.10 Elements of AI (Uniwersytet Helsiński; wersja polska od listopada 2020); certyfikat cyfrowy i bezpłatny, warunkiem jest ocena prac innych uczestników. elementsofai.pl (otwiera się w nowej karcie); gov.pl/web/edukacja/pionierski-kurs-si-z-finlandii-dostepny-po-polsku (otwiera się w nowej karcie); elementsofai.com/faq/i-have-passed-an-elements-of-ai-course-where-is-my-certificate-2 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 15.11 Microsoft Polska, komunikat, 28.11.2024; platforma: aiskillsnavigator.microsoft.com. news.microsoft.com/pl-pl/2024/11/28/microsoft-oglasza-inwestycje-w-szkolenia-ai-w-polsce-milion-osob-zdobedzie-nowe-kompetencje (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 15.12 Google Polska, blog, „Startuje nowa edycja Umiejętności Jutra”, 23.02.2026; edycja bezpłatna, pięć tygodni, ponad 25 godzin materiałów, certyfikat Google i SGH. blog.google/intl/pl-pl/nowosci-firmie/programy-inicjatywy/startuje-nowa-edycja-umiejetnosci-jutra (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 15.13 Anthropic Academy, „Free courses, tutorials (…) from Anthropic’s education team”; kursy po angielsku, certyfikat ukończenia po teście końcowym. academy.claude.com (otwiera się w nowej karcie); anthropic.skilljar.com/ai-fluency-framework-foundations (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 15.14 OpenAI Help Center, „OpenAI Academy courses”, aktualizacja ok. 23.10.2026 („OpenAI Academy offers free, self-paced courses”; odznaki i certyfikaty ukończenia „are not certifications”). help.openai.com/en/articles/20001270-openai-academy-courses (otwiera się w nowej karcie); academy.openai.com (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 15.15 Komisja Europejska, „AI Literacy – Questions & Answers”, aktualizacja 20.10.2026; tamże: „Organisations can keep an internal record of trainings and/or other guiding initiatives”. digital-strategy.ec.europa.eu/en/faqs/ai-literacy-questions-answers (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 15.16 H. Plassmann i in., „Marketing actions can modulate neural representations of experienced pleasantness”, PNAS 105(3), 2008, s. 1050–1054; badanie na 20 osobach. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2242704 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 15.17 R. Grossman, E. Salas, „The transfer of training: what really matters”, International Journal of Training and Development 15(2), 2011, s. 103–120, DOI 10.1111/j.1468-2419.2011.00373.x; przegląd wymienia kilka grup czynników, m.in. warunki szkolenia podobne do pracy oraz wsparcie i okazję do użycia wiedzy po szkoleniu. doi.org/10.1111/j.1468-2419.2011.00373.x (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 15.18 UOKiK, „Fake opinions? Stop!”, 30.07.2024; obowiązek od 01.01.2023; za kupowanie opinii i usuwanie prawdziwych negatywnych grozi kara do 10% obrotu. uokik.gov.pl/en/fake-opinions-stop (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- 15.19 P. M. Gollwitzer, P. Sheeran, „Implementation intentions and goal achievement: A meta-analysis of effects and processes”, Advances in Experimental Social Psychology 38, 2006, s. 69–119; przegląd 94 badań, efekt d = 0,65 wobec samego postanowienia. Omówienie: webarchive.library.unt.edu/eot2008/20090813064657/http://dccps.nci.nih.gov/brp/constructs/implementation_intentions/ii4.html (otwiera się w nowej karcie); nowsza metaanaliza: P. Sheeran, O. Listrom, P. M. Gollwitzer, European Review of Social Psychology 36, 2025, DOI 10.1080/10463283.2024.2334563 – efekt 0,27–0,66 zależnie od rodzaju wyniku. Kwadrans dziennie to propozycja redakcji, nie wynik tych badań. Krótkie codzienne sesje działają lepiej niż jedna długa w badaniach nad zapamiętywaniem: N. J. Cepeda i in., „Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis”, Psychological Bulletin 132(3), 2006, s. 354–380, 317 eksperymentów, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16719566 (otwiera się w nowej karcie) – do pracy z AI przenosimy to ostrożnie (odczyt 05.11.2026).
P1 · 10 pytań#
- P1.1 Robi Się Samo (StormIT Tomasz Woliński), zliczenie pytań o dane, RODO i bezpieczeństwo w 23 zapisach czatów naszych webinarów i transmisji na żywo z III–X 2026 (słowa kluczowe m.in. „bezpiecz”, „rodo”, „prywatn”, „wyciek”, „pesel”): 43 pytania od 32 osób, co najmniej jedno w 16 z 23 zapisów. Materiał wewnętrzny, 2026 (zliczenie 05.11.2026).
- P1.2 Microsoft Learn, „Considerations for Data Security Posture Management for AI” (m.in. ChatGPT i Gemini przy włączonej przez firmę polityce zbierania treści), aktualizacja 25.06.2026. learn.microsoft.com/en-us/purview/dspm-for-ai-considerations (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- P1.3 Anthropic, Consumer Terms of Service (obowiązują od 08.10.2025): „Outputs may not always be accurate and may contain material inaccuracies even if they appear accurate”. anthropic.com/legal/consumer-terms (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- P1.4 CBOS, „Czy sztuczna inteligencja (AI) jest zagrożeniem dla rynku pracy?”, Komunikat z badań nr 59/2026, oprac. B. Badora, VI 2026; badanie 7–17.05.2026, N = 1 041 dorosłych w Polsce, próba imienna z rejestru PESEL; tam także przeliczenie na „ponad 669 tysięcy dorosłych Polaków”. cbos.pl/SPISKOM.POL/2026/K_059_26.PDF (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- P1.5 Moffatt v. Air Canada, 2024 BCCRT 149, 14.02.2024 (Civil Resolution Tribunal, Kolumbia Brytyjska), pkt 27; omówienie: McCarthy Tétrault, 19.02.2024. mccarthy.ca/en/insights/blogs/techlex/moffatt-v-air-canada-misrepresentation-ai-chatbot (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- P1.6 Ustawa z 04.02.1994 o prawie autorskim i prawach pokrewnych, art. 1 ust. 1 (utwór to „przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze”). eli.gov.pl/api/acts/DU/1994/83/text.html (otwiera się w nowej karcie); zasada, że twórcą może być tylko człowiek: wyrok SN z 14.02.2014, II CSK 281/13 (sprawa o tytuł czasopisma, nie o AI). saos.org.pl/api/judgments/104394 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- P1.7 AI Act (rozporządzenie (UE) 2024/1689), art. 50 ust. 4 i art. 113; art. 2 ust. 10 (bez obowiązków przy użyciu czysto osobistym). Akapit 2 art. 50 ust. 4: tekst publikowany, „to inform the public on matters of public interest”; wyjątek: „human review or editorial control” i „editorial responsibility”. artificialintelligenceact.eu/article/50 (otwiera się w nowej karcie); tekst urzędowy: eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
PD · Przekaż dalej#
- PD.1 Reddit, r/Polska, wątek „Problemy przez chataGPT”, komentarz z 07.07.2026 (cytat dosłowny, relacja z drugiej ręki). reddit.com/r/Polska/comments/1upq9fj/comment/ow1zt7q (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- PD.2 Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, kampania „Ustal rodzinne hasło!”, gov.pl, 22.12.2025. gov.pl/web/senior/ustal-rodzinne-haslo (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- PD.3 Atlassian (producent programów do pracy w zespole), Team Playbook, „AI Training Workshop”, strona bez daty: „The champion does not need to be a professional facilitator”. Plan spotkania wyżej to nasz skrót tego scenariusza. Od Atlassiana pochodzą: ocena pewności na początku i na końcu, „show, then do”, jedno zadanie na ten tydzień i powrót „a week or two after the workshop”. Scenariusz trwa godzinę. Skrót do 30 minut, część o danych i pracę w parach dodaliśmy sami. atlassian.com/team-playbook/plays/ai-training-workshop (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- PD.4 Richard Edelman, „Trust is the missing ingredient in the AI boom”, Fortune, 18.11.2025 (sondaż w Brazylii, Chinach, Niemczech, Wielkiej Brytanii i USA; kto „to tell the truth about AI”: „someone like me” wobec „a CEO or government leader”). fortune.com/2025/11/18/trust-missing-ingredient-in-ai-boom-edelman-barometer-poll (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- PD.5 Creative Commons, licencja CC BY-NC-ND 4.0, opis po polsku. creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.pl (otwiera się w nowej karcie); Creative Commons, FAQ (kopiowanie fragmentu, druk, zaznaczenie wycinka, informacja o licencji). creativecommons.org/faq (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
S1 · Słowniczek#
- S1.1 Anthropic, „How to use Claude in your preferred language”, centrum pomocy Claude, art. 10769299, 2026 (menu w 11 językach, bez polskiego; „you can still chat with Claude in any language”). support.claude.com/en/articles/10769299 (otwiera się w nowej karcie); OpenAI, Help Center, art. 8357869 (polskie menu ChatGPT, język dobierany do przeglądarki). help.openai.com/en/articles/8357869 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- S1.2 CBOS, „Korzystanie ze sztucznej inteligencji”, Komunikat z badań nr 64/2026, oprac. D. Litwin, Z. Czarnecka, VI 2026; badanie 7–17.05.2026, N = 1 041 dorosłych w Polsce, próba imienna z rejestru PESEL; odsetek wśród 658 osób, które nie korzystają z AI tworzącej teksty i obrazy. cbos.pl/SPISKOM.POL/2026/K_064_26.PDF (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- S1.3 dzieje.pl (PAP), „»Sztuczna inteligencja« słowem roku 2023”, 04.01.2024; konkurs Uniwersytetu Warszawskiego, 13. edycja. dzieje.pl/edukacja/sztuczna-inteligencja-slowem-roku-2023 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- S1.4 Anthropic, centrum pomocy Claude, art. 11176164 (połączenia), 12260368 (incognito), 11817273 (pamięć), 10185728 (stała instrukcja), 12512180 (gotowce), 2026. support.claude.com/en/articles/11176164 (otwiera się w nowej karcie) · support.claude.com/en/articles/12260368 (otwiera się w nowej karcie) · support.claude.com/en/articles/11817273 (otwiera się w nowej karcie) · support.claude.com/en/articles/10185728 (otwiera się w nowej karcie) · support.claude.com/en/articles/12512180 (otwiera się w nowej karcie); OpenAI, Centrum pomocy (wersja polska, tłumaczenie maszynowe), art. 20001256, 20001494, 8914046, 8590148, 8096356, 10169521. help.openai.com/pl-pl/articles/20001256 (otwiera się w nowej karcie); Google, Pomoc Aplikacji Gemini. support.google.com/gemini/answer/13594961?hl=pl (otwiera się w nowej karcie); Microsoft, „Łączniki usługi Copilot” i „Personalizacja i pamięć”. support.microsoft.com/pl-pl/microsoft-copilot/connecting-microsoft-copilot-to-other-services (otwiera się w nowej karcie) · support.microsoft.com/pl-PL/microsoft-copilot/microsoft-copilot-privacy-controls (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
KD · Karty do druku#
- KD.1 praca.pl, „Powered by AI: nowa era pracy, kompetencji i produktywności”, lipiec 2026, s. 15–17; badanie I–II 2026, N = 1 636 aktywnych zawodowo użytkowników portalu praca.pl. Najczęstsze użycie AI w pracy: pisanie i poprawianie maili, pism i dokumentów. biznes.praca.pl/asset/2c00e539-1f5f-4003-83b4-28cecd147b91 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.2 A. Chatterji i in., „How People Use ChatGPT”, NBER Working Paper 34255, wrzesień 2025; część autorów pracuje w OpenAI, praca bez recenzji. nber.org/papers/w34255 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.3 Urząd Ochrony Danych Osobowych, „Listy pytań inicjalnych – RODO & AI”, wersja dla MŚP, 05.08.2026: 26 pytań, ok. 30 minut; więcej niż trzy odpowiedzi „NIE” – konsultacja ze specjalistą; lista nie wystarczy przy danych poza EOG, rekrutacji, ocenie pracowników, danych wrażliwych i danych dzieci; pytanie o przeszkolenie pracowników. uodo.gov.pl/pl/file/7876 (otwiera się w nowej karcie); pakiet: uodo.gov.pl/pl/file/7926 (otwiera się w nowej karcie); komunikat z 06.08.2026 o zbieraniu uwag do 30.09.2026 i aktualizacji list: uodo.gov.pl/pl/138/4533 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.4 Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO), art. 28 (umowa powierzenia) i art. 33 ust. 1 (zgłoszenie naruszenia w ciągu 72 godzin od jego stwierdzenia, chyba że ryzyko dla osób jest mało prawdopodobne). gdpr-text.com/pl/read/article-33 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.5 Google, Centrum prywatności Aplikacji Gemini, wersja polska (informacja o prywatności z 13.10.2026; strona z 26.10.2026). support.google.com/gemini/answer/13594961?hl=pl (otwiera się w nowej karcie); Google Workspace, prywatność danych: support.google.com/a/answer/15706919 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.6 OpenAI, „Data controls in ChatGPT”: na koncie prywatnym trening domyślnie włączony; ocena odpowiedzi wysyła rozmowę; plany Business i Enterprise domyślnie bez treningu; czat tymczasowy do 30 dni. help.openai.com/en/articles/7730893-data-controls-faq (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.7 Anthropic, Privacy Center: ocena odpowiedzi w Claude wysyła rozmowę, także na koncie firmowym. privacy.claude.com/en/articles/10023580 (otwiera się w nowej karcie); rozmowy incognito: support.claude.com/en/articles/12260368 (otwiera się w nowej karcie); plany i umowy: claude.com/pricing (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.8 Microsoft Learn, „Data, privacy, and security for Microsoft 365 Copilot”. learn.microsoft.com/en-us/copilot/microsoft-365/microsoft-365-copilot-privacy (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.9 Anthropic, cennik Claude, tabela planów indywidualnych. claude.com/pricing (otwiera się w nowej karcie); jedno własne połączenie w planie darmowym: support.claude.com/en/articles/11175166 (otwiera się w nowej karcie); połączenia z Gmailem, Kalendarzem i Dyskiem Google we wszystkich planach: support.claude.com/en/articles/10166901 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.10 Anthropic, „Can Claude produce images?”, 16.03.2026: „Claude doesn’t generate photos or illustrations the way image-generation tools do”. support.claude.com/en/articles/9002504-can-claude-produce-images (otwiera się w nowej karcie); Claude Design: claude.com/product/design (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.11 OpenAI, cennik ChatGPT (wersja polska), tworzenie obrazów w planie darmowym z limitem. chatgpt.com/pl-PL/pricing (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.12 Policja, „INTERPOL ostrzega przed oszustwami z wykorzystaniem deepfake’ów”, 19.10.2026; hasło kampanii: „Zaczekaj. Sprawdź. Nie daj się oszukać.”; podróbki twarzy i głosu „na podstawie niewielkiej ilości materiałów dostępnych w internecie”. policja.pl/pol/aktualnosci/282901,INTERPOL-ostrzega-przed-oszustwami-z-wykorzystaniem-deepfakeow-Rusza-globalna-ka.html (otwiera się w nowej karcie); INTERPOL, 19.10.2026: interpol.int/News-and-Events/News/2026/INTERPOL-launches-public-awareness-campaign-highlighting-risk-of-AI-deepfake-scams (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.13 gov.pl, CERT Polska / CSIRT NASK, „Dostałeś niepokojący SMS albo e-mail? Zgłoś go do CERT Polska”: SMS na 8080, maile i strony na incydent.cert.pl. gov.pl/web/baza-wiedzy/dostales-niepokojacy-sms-albo-email-zglos-go-do-cert-polska-csirt-nask (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.14 Ministerstwo Cyfryzacji, „Reklama ze znaną osobą? Uważaj, to może być oszustwo”, 17.04.2025. gov.pl/web/cyfryzacja/reklama-ze-znana-osoba-uwazaj-to-moze-byc-oszustwo (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.15 Naczelny Sąd Administracyjny, postanowienie z 23.06.2026, I FZ 104/26. orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/7696DAE25D (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.16 Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 31.08.2026, I OSK 590/26. orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/4FBF40EA11 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.17 M. Cheng, C. Lee, P. Khadpe, S. Yu, D. Han, D. Jurafsky, „Sycophantic AI decreases prosocial intentions and promotes dependence”, Science 391(6792), 26.03.2026; 11 modeli przyznawało rację użytkownikom o 49% częściej niż ludzie. DOI 10.1126/science.aec8352 – api.crossref.org/works/10.1126/science.aec8352 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.18 Malwarebytes, II 2026 (aplikacja-pośrednik Chat & Ask AI): malwarebytes.com/blog/news/2026/02/ai-chat-app-leak-exposes-300-million-messages (otwiera się w nowej karcie); Forbes, 20.08.2025 (przycisk „udostępnij” w Groku): forbes.com.au/news/innovation/xai-published-hundreds-of-thousands-of-grok-chatbot-conversations (otwiera się w nowej karcie); Wiz (wyciek u dostawcy, DeepSeek 2025): wiz.io/blog/wiz-research-uncovers-exposed-deepseek-database-leak (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.19 Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, „Ustal rodzinne hasło!”, 22.12.2025: hasło ustalić na żywo, zapamiętać, nie przesyłać SMS-em ani komunikatorem. gov.pl/web/senior/ustal-rodzinne-haslo (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.20 116 123 – bezpłatny telefon wsparcia dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, czynny całą dobę. 116sos.pl (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026; numer sprawdzić w dniu składu).
- KD.21 FBI IC3, PSA I-120324-PSA, 03.12.2024: „Create a secret word or phrase with your family to verify their identity.” ic3.gov/PSA/2024/PSA241203 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.22 Policja podlaska, opis materiału o oszustwie „na policjanta”, 2023: policjanci „nigdy telefonicznie nie informują o prowadzonych śledztwach i nigdy też nie proszą o przekazanie jakichkolwiek pieniędzy”. podlaska.policja.gov.pl/download/74/224211/Deskrypcjatekstowa5.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.23 Związek Banków Polskich i FinCERT.pl, konferencja 30.11.2021: „Bank nie poprosi Cię o instalację żadnej dodatkowej aplikacji oprócz mobilnej aplikacji bankowej.” zbp.pl/zbp/media/zbp/aktualnosci/wydarzenia/listopad%202021/konf/2021-11-30-konferencja-prasowa-zbp-zdalny-pulpit-v-o.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.24 mBank, „Uważaj, z kim rozmawiasz”, 11.10.2023: bank „nigdy nie poprosi Cię o podanie kodu BLIK, wykonanie przelewu lub wypłatę pieniędzy”. mbank.pl/komunikaty/klienci-indywidualni/10189-uwazaj-z-kim-rozmawiasz (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.25 Robi Się Samo, synteza rozmów sprzedażowych z właścicielami firm, 2026 (materiał wewnętrzny, bez statystyk): dwa pytania przed startem i trzy błędy, które psują próbę na 30 dni.
- KD.26 Konfederacja Lewiatan (z BCC), Z. Popowski, P. Snopek, „Jak wybrać w Bazie Usług Rozwojowych usługę wysokiej jakości i zgodną z potrzebami?”, IV 2025, s. 13. lewiatan.org/wp-content/uploads/2025/05/broszura-BUR_final.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.27 Rozporządzenie (UE) 2024/1689 (AI Act), art. 4 w brzmieniu nadanym rozporządzeniem (UE) 2026/1744 (w mocy od 27.07.2026); art. 99; Komisja Europejska, „AI literacy – questions and answers”. eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=OJ:L_202601744 (otwiera się w nowej karcie); digital-strategy.ec.europa.eu/en/faqs/ai-literacy-questions-answers (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.28 Anthropic, „Prompting best practices”, sekcja „Be clear and direct”: myśl o modelu jak o zdolnym, ale nowym pracowniku, który nie zna Twoich zasad i sposobu pracy; im dokładniej opiszesz, czego chcesz, tym lepszy wynik. platform.claude.com/docs/en/build-with-claude/prompt-engineering/claude-prompting-best-practices (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.29 Prokuratura Okręgowa we Włocławku, komunikat z 31.07.2026. Prokuratura radzi zakończyć rozmowę, skontaktować się z bliską osobą albo zadzwonić na 112. gov.pl/web/po-wloclawek/podejrzani-roznych-metod-sie-imaja-oszustwa-na-policjanta-na-prokuratora-wciaz-stosowane-w-strukturach-przestepczych (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.30 UOKiK, „Fake subsidies, real costs – Mobile Marketing Center fined by the President of UOKiK”, 21.05.2026; kara 2 232 000 zł dla spółki (prawomocna); obietnica dofinansowania „do 87%”. uokik.gov.pl/en/fake-subsidies-real-costs-mobile-marketing-center-fined-by-the-president-of-uokik (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- KD.31 Jak 15.18.
DZ · Dziennik zmian#
- DZ.1 E. Mollick, „A Guide to Which AI to Use in the Agentic Era”, One Useful Thing, 18.02.2026: „I have written eight of these guides since ChatGPT came out”. Średnia: od 30.11.2022 do 18.02.2026, ok. 4,8 miesiąca na przewodnik. oneusefulthing.org/p/a-guide-to-which-ai-to-use-in-the (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). Kolejny: E. Mollick, „An opinionated guide to which AI to use to do stuff. The Summer 2026 Edition”, One Useful Thing, 23.07.2026. oneusefulthing.org/p/an-opinionated-guide-to-which-ai-b22 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- DZ.2 Parlament Europejski i Rada UE, rozporządzenie (UE) 2026/1744 zmieniające AI Act (rozporządzenie (UE) 2024/1689): nowy art. 5 ust. 1 lit. ba i bb oraz ust. 1a, nowy art. 111 ust. 4, art. 113 akapit trzeci lit. a, 2026; oznaczanie wg art. 50 ust. 2 – w formacie do odczytu maszynowego. publications.europa.eu/resource/celex/32026R1744 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- DZ.3 Google, „Informacje o przejściu z Gemów na umiejętności”, strona pomocy Gemini, bez daty aktualizacji: prywatne konta osób dorosłych – 17.11.2026 Gemy „zostaną przekształcone w umiejętności”, 17.12.2026 „zostaną usunięte z aplikacji”; konta Workspace Business, Enterprise i non-profit – marzec 2027. support.google.com/gemini/answer/18560919?hl=pl (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
- DZ.4 Microsoft Support, „Troubleshoot content in the Copilot app”, 2026: „Sign in to the updated Copilot app by December 31, 2026 to preserve your eligible chats and content.” support.microsoft.com/microsoft-365-copilot/troubleshoot-content-copilot-app (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
ON · Kto za tym stoi#
- ON.1 Ministerstwo Finansów, „Wykaz podatników VAT” – tu sprawdzisz firmę po numerze NIP; wpis dla NIP 7431875586, status „Czynny”, 2026. wykazpodatnikowvat.mf.gov.pl (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
Rysunki i zrzuty ekranu#
- Rozdział 2, historia – rekomendacja Ziemowita Sosińskiego na profilu StormIT w LinkedIn, 30.09.2025, widoczna po zalogowaniu; zrzut z III 2026, obejrzany 05.11.2026.
- Rozdział 2, przypis 2.2 – publiczny komentarz Zofii Woźniak na Facebooku pod postem StormIT, I 2026 (dokładny dzień nieustalony); zrzut z III 2026, obejrzany 05.11.2026.
- Rozdział 8, historia – Jarek, elektryk; konsultacje grupowe naszego kursu, 09.07.2026, transkrypcja; karta z cytatem, nazwisko znane redakcji.
- Rozdział 9, historia – Paweł, przedsiębiorca; zajęcia naszego kursu, 30.04.2026, transkrypcja; karta z cytatem, nazwisko znane redakcji.
- Rozdział 10, historia – Kamil Polak, post na LinkedIn, 2026: pl.linkedin.com/posts/kamil-polak_osiem-sekund-tyle-dziś-trwa-coś-co-wcześniej-activity-7490659113937391616-90qG (otwiera się w nowej karcie); zrzut z 02.11.2026 (odczyt 05.11.2026).
- Rozdział 10, wykres branż – praca.pl i Experience Institute, „Powered by AI: nowa era pracy, kompetencji i produktywności”, 2026, s. 17; dane z badania użytkowników praca.pl (zob. 10.1).
- Rozdział 11, wykres domen – CERT Polska, „Raport roczny 2025”, 2026, tabela 12; domeny wpisane na Listę Ostrzeżeń (zob. 11.1).
- Rozdziały 13 i 14, historie – Tomasz i Kamil; zajęcia naszego kursu, 03.09.2026 i 30.04.2026, transkrypcje; bez zrzutu, nazwiska znane redakcji.
- Rozdziały 4, 6 i 9 – schematy ekranów Claude narysowaliśmy sami, stan na XI 2026. To nie są zrzuty.
Na zrzutach z naszych materiałów zakrywamy nazwiska pełnym paskiem w kolorze tła.
Komu ten rozdział się przyda?
Wyślij link osobie, która ma to samo pytanie. Czyta bez zapisu.
Przypisy
- 1.Pew Research Center, A. Chapekis, S. Bestvater, E. Remy, G. Rivero, „When Online Content Disappears”, 17.05.2024: „38% of webpages that existed in 2013 are no longer accessible a decade later”. https:/
/ www.pewresearch.org/ data-labs/ 2024/ 05/ 17/ when-online-content-disappears/ (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 2.J. Zittrain, K. Albert, L. Lessig, „Perma: Scoping and Addressing the Problem of Link and Reference Rot in Legal Citations”, 127 Harv. L. Rev. F. 176 (2014); przedruk: Legal Information Management 14, 2014, s. 88–99, DOI 10.1017/S1472669614000255; 49,9% linków w orzeczeniach Sądu Najwyższego USA, w trzech czasopismach prawniczych Harvardu (1996–2012) ponad 70%. https:/
/ gwern.net/ doc/ cs/ linkrot/ archiving/ 2014-zittrain.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).