Przejdź do treści
Kompendium

Rozdział 05 · 9 min czytania

Skoro się myli, to kiedy mogę mu ufać?

  • Pracuję w firmie
  • Mam własną firmę
  • Mam firmę z zespołem

Krótko

Model pisze tak samo pewnie, gdy trafia i gdy zgaduje – tak go wyuczono. Dlatego o zaufaniu decyduje zadanie, nie ton odpowiedzi. Tekst, który dobrze znasz, ocenisz okiem, a liczby, daty, przepisy, nazwiska, zdrowie i podatki sprawdzasz zawsze u źródła.

Zapamiętaj

Pewny ton to styl, nie dowód.

ok. 1 na 10

Tyle streszczeń zawiera coś, czego nie było w oryginale – nawet u najnowszych, najbardziej znanych modeli

Źródło: Vectara, ranking z 22.10.2026, ponad 7 700 artykułów, ocena automatyczna

Pewny ton kosztował szansę na umorzenie#

Do zapłaty było 70 tys. zł zaległego podatku. Autor wpisu chciał prosić urząd o częściowe umorzenie. Czat wskazywał „z calym zdecydowaniem”, że najpierw trzeba zapłacić, a dopiero potem składać wniosek.

Według relacji autora wniosek odrzucono właśnie dlatego, że zdążył już spłacić zaległości. „Stracilem wiec cos pomiedzy 0zl a 70k zl” – podsumował w lipcu 2026 roku na Reddicie, dużym forum internetowym, w polskiej grupie r/Polska.

Nie stracił więc 70 tys. zł, tylko szansę na umorzenie części tej kwoty. Nie rozstrzygamy, co mówią przepisy. Lekcja: pewny ton nie zastąpi sprawdzenia w urzędzie albo u doradcy.

Rys. 5.1Wpis z r/Polska z 07.07.2026 – pisownia oryginalna.

AI zgaduje, bo strzał się opłacał#

Skąd ta pewność? Pamiętasz test, w którym za puste pole było zero, a za strzał – szansa na punkt? Model był w podobnej sytuacji w dużej części treningu i w testach. Trafna odpowiedź dawała punkt. Błędna i „nie wiem” – zero. Opłacało się więc strzelać – i to pewnym tonem.

Tak powstaje , czyli pewnie brzmiąca nieprawda. Branża nazywa to halucynacją. Model nie kłamie, tylko strzela.

Model czasem zgaduje z pewną miną. Daj mu prawo napisać „brakuje mi danych”. Anthropic, firma, która tworzy Claude, pisze w dokumentacji, że takie pozwolenie „może drastycznie ograniczyć fałszywe informacje”. Dopisz na końcu polecenia:

Płatny albo polski model też może zmyślać. Płacisz za wyższe limity i lepsze narzędzia, nie za prawdę (rozdział 7).

Na siedem częstych źródeł błędów są sposoby#

Zgadywanie to tylko jedno z nich. Przy reszcie pomogą dwa obrazy z rozdziału 3: biurko, czyli , i . Siedem źródeł błędów i co robisz z każdym:

  • brak kontekstu – daj dane i przykład
  • zgadywanie – daj źródło i prawo do „brakuje mi danych”
  • przeterminowana wiedza – włącz i poproś o aktualne źródła
  • , czyli chęć przyznania Ci racji – pytaj neutralnie i proś o drugą stronę
  • zgubiona kartka – w bardzo długiej rozmowie najstarsze kartki mogą spaść z biurka albo zostać streszczone; nowy temat – nowa rozmowa
  • słabe źródło z sieci – otwórz przypis i sprawdź, czy strona jest rzetelna, aktualna i czy to zdanie naprawdę tam stoi
  • ukryte polecenie – cudza instrukcja schowana w mailu albo na stronie; ważne kroki zatwierdzaj osobiście (rozdział 9)

Przeterminowana wiedza w praktyce, z r/Polska: „Podczas podróży po Azji spytałem się, czy granica lądowa Tajlandii z Kambodżą jest otwarta. Dostałem odpowiedź, że tak. Wsiadłem w pociąg, pojechałem na granicę i okazało się że jest zamknięta xD. Ale sama wycieczka pociągiem spoko była, ładne widoki.”

Granica jest nierówna: łatwe i trudne leżą obok siebie#

W eksperymencie z 758 konsultantami firmy doradczej BCG osoby z AI o 25% szybciej robiły zadania, z którymi AI sobie radziła. Jedno zadanie leżało poza zasięgiem AI. Dobrze rozwiązało je ok. 85 na 100 osób bez AI, a z AI – tylko 60–71 na 100. Badacze używali modelu z 2023 roku. Granica możliwości AI jest nierówna, a kłopot w tym, że jej nie widać.

Gdy pytasz model „z głowy” o rzadkie rzeczy, myli się często. Gdy streszcza podany tekst – zwykle dużo rzadziej. Ale nawet najnowsze, najbardziej znane modele dopisują coś, czego nie było, mniej więcej w jednym streszczeniu na dziesięć.

Używaj AI tam, gdzie umiesz ocenić wynik.

Trzy półki pokazują, jak dokładnie sprawdzać#

Czy trzeba sprawdzać? Tak, ale nie wszystko tak samo. „boję sie, ze brakuje mi kompetencji do tego zeby go sprawdzać” – przyznał ktoś na r/Polska. To uczciwa obawa. Pomaga jedno pytanie przed każdym zadaniem: czy zobaczę błąd od razu?

Rys. 5.2Im trudniej Ci ocenić wynik okiem, tym bliżej źródła musisz go sprawdzić.

Kolory w tym kompendium mówią tylko jedno: co wolno wkleić (rozdział 4). Tu nie ma kolorów, są trzy półki. Pokazują, jak dokładnie sprawdzić wynik.

Półka 1: oceniasz okiem. AI poprawia Twój tekst, zmienia ton albo podsuwa pomysły. Błąd widzisz od razu, bo znasz materiał.

Półka 2: sprawdź 2–3. Streszczenie długiego dokumentu, analiza arkusza, odpowiedź z przypisami. Otwórz 2–3 przypisy, przelicz 2 liczby, porównaj 2–3 zdania z oryginałem.

Półka 3: zawsze u źródła. Liczby, daty, przepisy, nazwiska i cytaty, zdrowie, podatki, pisma do klienta i urzędu. Otwierasz źródło i porównujesz albo pytasz kogoś, kto się zna: lekarza, doradcę, urzędnika. Tu pasuje wniosek o umorzenie z początku rozdziału.

Jedno pismo może leżeć na dwóch półkach. Ton maila poprawiasz okiem, a cenę, termin i nazwisko w nim sprawdzasz u źródła.

W kadrach ogłoszenie o pracę to półka 1, a okres wypowiedzenia – półka 3. W biurze rachunkowym mail o brakujących fakturach to półka 1, a stawka VAT – półka 3. W biurze podróży opis wycieczki to półka 1, a cena i przepisy wjazdowe – półka 3.

Najwięcej uwagi wymaga zdrowie. Prawie połowa Polaków, którzy w ostatnich trzech miesiącach używali AI, pytała ją o sprawy zdrowotne (CBOS, 2026). W komercyjnej ankiecie ponad 8 na 100 pytających przyznało, że po odpowiedzi AI zmieniło dawkowanie albo odstawiło lek. Bez rozmowy z lekarzem. To przybliżone szacunki z deklaracji 1 000 osób. AI pomoże Ci przygotować pytania do lekarza albo wytłumaczyć słowo z wyniku badania. Decyzję o leku podejmujesz z lekarzem albo farmaceutą.

Pismo idzie pod Twoim nazwiskiem#

Pisma z wymyślonymi wyrokami trafiają już do polskich sądów. W 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) co najmniej cztery razy wytknął autorom pism wymyślone albo przekręcone orzeczenia.

Jedną skargę kasacyjną przygotował urząd: Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie. Sporządził ją prezes kolegium, radca prawny. Według sądu „w sposób oczywisty została sporządzona z wykorzystaniem narzędzi AI”. Z siedmiu przywołanych wyroków dwóch nie ma w rejestrze NSA. Pięć miało inne daty i dotyczyło czego innego. Kolegium i tak wygrało w głównej części sprawy, ale uwaga o AI została w wyroku.

W 2025 roku Krajowa Izba Odwoławcza nakazała wykluczyć firmę z jednej części przetargu Zarządu Dróg Wojewódzkich w Krakowie. Firma powołała się na nieistniejące dokumenty urzędowe. Nie zaprzeczała, że używała AI – twierdziła, że żaden przepis tego nie zabrania. Izba odpowiedziała, że informacje wytworzone przez AI „niewątpliwie wprowadzały w błąd”.

Liczy się tu nie kara, tylko podpis – niezależnie od tego, kto przygotował szkic.

Model chętnie przyzna Ci rację#

Model przytakuje, bo w treningu dostaje oceny od ludzi, a my chętniej nagradzamy odpowiedzi zgodne z naszym zdaniem. W badaniu z 2026 roku jedenaście modeli AI dostało prośby o radę, m.in. wpisy z Reddita. W sprawach osobistych modele przyznawały piszącym rację średnio o 49% częściej niż ludzie. W osobnym eksperymencie ponad 2 400 uczestników uznało przytakujące odpowiedzi za bardziej godne zaufania.

Dlatego zamiast „prawda, że mam rację?” zapytaj „co może pójść źle?” Co przytakiwanie robi z naszym myśleniem – rozdział 11.

AI szykuje, Ty podpisujesz#

Cały rozdział mieści się w czterech słowach. Model przygotowuje szkic. Ty decydujesz, co wychodzi pod Twoim nazwiskiem. Model to zdolny stażysta z amnezją. Szkic stażysty też czytasz, zanim go wyślesz. Jest jedna różnica: stażysta odpowiada za swój błąd, model nie.

W firmie liczy się Twoja wiedza o tym, gdzie AI myli się w Twojej działce. We własnej firmie przed klientem i na kontroli odpowiadasz Ty, nie czat. W zespole pokażcie sobie trzy półki. Ustalcie też, kto czyta pismo z półki 3, zanim wyjdzie do klienta albo urzędu.

„dopiero jak pogadasz z nim o czymś na czym naprawdę sie znasz to dociera do ciebie jak bardzo zmyśla” – pisze ta sama osoba, która bała się sprawdzania.

Komu ten rozdział się przyda?

Przekaż komuś, kto mówi, że AI zawsze zmyśla – albo że nigdy.

Pojęcia z tego rozdziału

Przypisy

  1. 1.
    Reddit, r/Polska, wątek „Problemy przez chataGPT” i komentarz o wniosku o umorzenie, 07.07.2026. https://www.reddit.com/r/Polska/comments/1upq9fj/comment/ow20gue/ (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
  2. 2.
    OpenAI, „Dlaczego modele językowe mają halucynacje” („Why language models hallucinate”), 05.09.2025. https://openai.com/pl-PL/index/why-language-models-hallucinate/ (otwiera się w nowej karcie) · praca: Kalai, Nachum, Vempala, Zhang, arXiv 2509.04664, https://arxiv.org/abs/2509.04664 (otwiera się w nowej karcie); tabela z wynikami testu SimpleQA z karty systemu GPT-5 (odczyt 05.11.2026).
  3. 3.
  4. 4.
    Reddit, r/Polska, wątek „Problemy przez chataGPT”, komentarz z 07.07.2026. https://www.reddit.com/r/Polska/comments/1upq9fj/comment/ow1zop5/ (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
  5. 5.
    Dell'Acqua, Mollick i in., „Organization Science”, t. 37, nr 2, 2026; model GPT-4 z 2023 r. https://pubsonline.informs.org/doi/10.1287/orsc.2025.21838 (otwiera się w nowej karcie) · wersja robocza HBS 2023: https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=64700 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
  6. 6.
    Vectara, Hallucination Leaderboard (HHEM-2.3), aktualizacja 22.10.2026. https://github.com/vectara/hallucination-leaderboard (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
  7. 7.
    Reddit, r/Polska, komentarz z 10.11.2025. https://www.reddit.com/r/Polska/comments/1ot7yah/comment/no2p123/ (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
  8. 8.
    CBOS, „Korzystanie ze sztucznej inteligencji”, komunikat nr 64/2026, 2026 (badanie 7–17.05.2026, N = 1 041). https://cbos.pl/PL/publikacje/raporty/open_file.php?id=7224 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
  9. 9.
    PAP za raportem „Zdrowie z AI” (SW Research dla On Board Think Kong, 1 000 dorosłych, 8–10.09.2026), Rynek Zdrowia, 29.09.2026. https://www.rynekzdrowia.pl/E-zdrowie/Polacy-konsultuja-zdrowie-z-AI-58-proc-pyta-czesc-zmienia-dawkowanie-lekow,289420,7.html (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
  10. 10.
    D. Charlotin (HEC Paris), „AI Hallucination Cases”, filtr: Polska (I OPP 7/26, I FZ 104/26, I OSK 935/26, I OSK 590/26), 2026. https://www.damiencharlotin.com/hallucinations/?q=&sort_by=-date&states=Poland&period_idx=0 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
  11. 11.
  12. 12.
    KIO, wyrok z 17.10.2025, sygn. KIO 3335/25, KIO 3339/25 i in., 2025. https://www.damiencharlotin.com/documents/2527/KIO_KIO_3335-25___KIO_3339-25_et_al.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
  13. 13.
    Sharma i in. (Anthropic), „Towards Understanding Sycophancy in Language Models”, ICLR 2024. https://arxiv.org/abs/2310.13548 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
  14. 14.
    Cheng, Jurafsky i in., „Sycophantic AI decreases prosocial intentions and promotes dependence”, „Science”, 2026, DOI 10.1126/science.aec8352; komunikat: https://www.eurekalert.org/news-releases/1120819 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).

Następny: Rozdział 06 – Jak z nim rozmawiać, żeby wynik był dobry?