Rozdział 03 · 11 min czytania
Skąd ono wie, co odpowiedzieć?
- Pracuję w firmie
- Mam własną firmę
- Mam firmę z zespołem
Krótko
Model nie wyjmuje gotowej odpowiedzi z bazy, tylko pisze ją z tego, czego się nauczył. W pracy działa jak zdolny stażysta z amnezją: widzi tylko Twoją rozmowę i notatki w swoim zeszycie. Do internetu zagląda, gdy szuka, i wtedy pokazuje przypisy z linkami.
Zapamiętaj
Model w pracy się nie uczy. Mądrzeje jego zeszyt.
45%
Tylu badanych dorosłych w USA sądziło, że AI szuka gotowej odpowiedzi w bazie danych. Poprawnie odpowiedziało 28%.
Źródło: Searchlight Institute, 2025, N = 2 301
Krótka odpowiedź: Claude i ChatGPT bez internetu nie działają. Nie znaczy to jednak, że cały czas czytają internet.
Często słychać, że AI „przewiduje następne słowo”. Mało kto wie, co to znaczy.
Za każdym czatem – Claude, ChatGPT czy Gemini – stoi , czyli program, który nauczył się pisać z ogromnej liczby tekstów. Model to zdolny stażysta z amnezją: dużo umie, ale o Tobie wie tylko to, co mu dziś dasz.
Model nie szuka odpowiedzi. Pisze ją.#
Zagrajmy w „dokończ zdanie”. „Dzień dobry, przesyłam w załączniku…” Co dalej? Pewnie powiesz „fakturę”. Rzadziej padnie „ofertę”, a prawie nikt nie powie „pomidory”.
Model gra w tę samą grę. Przed premierą przeczytał ogromną bibliotekę, więc zna i częste, i rzadkie ciągi dalsze. Wybiera jeden kawałek tekstu, dokleja go do zdania i pyta znowu: co dalej? Tak powstaje cała odpowiedź. A że model wybiera z odrobiną losowości, na to samo pytanie potrafi odpisać trochę inaczej. W środku dzieje się jednak więcej, niż sugeruje „słowo po słowie” – patrz ramka o rymie.
Najpierw szkoła, potem już tylko praca#
Zanim model trafi do Ciebie, przechodzi – szkołę modelu przed premierą. Szkoła ma dwa etapy.
W pierwszym model czyta mnóstwo tekstów i zgaduje kolejne słowa. Po tym etapie ładnie dokańcza zdania, ale słabo odpowiada na pytania.3 W drugim ludzie oceniają przykładowe odpowiedzi, a model uczy się wybierać lepsze.
Szkoła kończy się w konkretnym dniu. To , czyli dzień, do którego model „czytał”. Wiedza do tej daty też jest nierówna: o głośnych sprawach model czytał dużo, o rzadkich mało. Dzisiejszej daty model nie zna. W aplikacji Claude dostaje ją na karteczce na początku każdej rozmowy.4
Po premierze stażysta już tylko pracuje. Nowy model to nowy absolwent, a nie ten sam stażysta po kursie.
Twoje rozmowy mogą jednak trafić do szkoły przyszłych modeli. Na koncie prywatnym decyduje o tym przełącznik w ustawieniach, na firmowym domyślnie nie trafiają.5 Szczegóły – w rozdziale 4.
Lektury pochodzą z czterech źródeł#
Anthropic wymienia cztery źródła lektur Claude’a:6
- publiczne strony internetu – bez stron za hasłem i logowaniem
- publiczne i niepubliczne zbiory danych
- rozmowy i zgłoszenia osób, które na to pozwoliły albo wysłały opinię
- teksty napisane przez inne modele
Czy model trzyma w środku kopie tych tekstów? Anthropic pisze, że model nie przechowuje ich jak baza danych i po treningu nie zagląda do oryginałów.7
To jednak nie cała prawda. Teksty, które w sieci powtarzają się wiele razy, model potrafi odtworzyć prawie dosłownie. W 2026 roku badacze ze Stanfordu obeszli zabezpieczenia starszego modelu Claude. Model odtworzył wtedy prawie całą pierwszą część „Harry’ego Pottera”.8 Za to rzadkiego cytatu czy numeru przepisu często nie odtworzy wiernie.
Liczy się też język. W dużym publicznym zbiorze stron ok. 43% tekstów jest po angielsku, a ok. 1,9% po polsku.9 To obraz internetu, nie dane Claude’a. Anthropic pisze wprost, że jakość odpowiedzi zależy od języka.6
Widzi tylko to, co leży na biurku#
Model pisze nie tylko z tego, co przeczytał w szkole. Także z tego, co ma przed sobą dziś. Jego biurko to – miejsce, na którym leży cała rozmowa. Jest tam Twoje polecenie (po angielsku prompt), wklejony mail, plik PDF i wszystko, co model już odpisał.
Model nie zmienia się w trakcie rozmowy. Do każdej wiadomości dostaje to, co leży na biurku.10 Dlatego w tej samej rozmowie „pamięta”, co padło kwadrans wcześniej. Nowa rozmowa to puste biurko, chyba że coś trafiło do zeszytu.
Biurko ma granice. W bardzo długiej rozmowie aplikacja może zrzucić najstarsze kartki albo je streścić.1011 Zawalone biurko też szkodzi: więcej tekstu nie znaczy automatycznie lepiej.10 Stąd rada z rozdziału 6: nowy temat – nowa rozmowa.
W pracy się nie uczy. Mądrzeje jego zeszyt.#
Stażysta z amnezją ma jeden ratunek: zeszyt. Ludzie mówią „pamięć” o trzech różnych rzeczach, a tylko jedna z nich to zeszyt.
Najważniejsza część zeszytu to – notatki o Tobie, które aplikacja dokłada do nowych rozmów. Stała instrukcja to wskazówki, które AI bierze pod uwagę w każdej rozmowie. Projekt to osobny zeszyt na jeden temat: instrukcja, pliki i rozmowy razem.
„Pamięć”: wiedza z treningu
- Obraz
- to, co stażysta przeczytał w szkole
- Zmienia model?
- to jest model; Twoje rozmowy go nie zmieniają
„Pamięć”: okno kontekstu
- Obraz
- biurko z tą jedną rozmową
- Zmienia model?
- nie
„Pamięć”: pamięć, stała instrukcja, projekt
- Obraz
- zeszyt, który aplikacja kładzie na biurko, zanim zaczniesz
- Zmienia model?
- nie – model dostaje lepsze notatki
| „Pamięć” | Obraz | Zmienia model? |
|---|---|---|
| wiedza z treningu | to, co stażysta przeczytał w szkole | to jest model; Twoje rozmowy go nie zmieniają |
| okno kontekstu | biurko z tą jedną rozmową | nie |
| pamięć, stała instrukcja, projekt | zeszyt, który aplikacja kładzie na biurko, zanim zaczniesz | nie – model dostaje lepsze notatki |
Model się nie zmienia. Claude sam dopisuje notatki do zeszytu, a Ty możesz je przejrzeć i poprawić.12 Dlatego czasem do niego zaglądaj. Inne narzędzia, np. ChatGPT, mają podobne notatki, czasem pod inną nazwą.
Tu obraz stażysty ma granicę. Prawdziwy stażysta uczy się w pracy i odpowiada za swoje błędy. Model nie – mądrzeje tylko jego zeszyt. Dlatego zasada brzmi: AI szykuje, Ty podpisujesz.
Z wyszukiwaniem pisze z otwartą książką#
Bez wyszukiwania model zdaje egzamin z pamięci. Z wyszukiwaniem – z otwartą książką. Wyniki trafiają na biurko obok Twojego polecenia. Model pisze na ich podstawie i dodaje przypisy z linkami, które da się kliknąć. Szuka, gdy uzna, że to pomoże, albo na Twoją prośbę.13 Model potrafi też wypisać „źródła” z pamięci, nawet zmyślone. Przypis to zaproszenie do sprawdzenia, nie gwarancja. O zmyśleniach piszemy w rozdziale 5.
Polski przykład to asystent w mObywatelu, działający od 31 grudnia 2025 roku na polskim modelu PLLuM. Odpowiada na podstawie wybranych artykułów z rządowych stron i wskazuje źródło.14 Bibliotekę wybrał tu urząd. Do sierpnia 2026 roku ludzie odbyli z nim ponad 730 tys. rozmów.15 Ta liczba nie mówi, ile odpowiedzi było trafnych.
Na biurko trafia też link, który wkleisz, i poczta, jeśli ją podłączysz. O tym w rozdziałach 8 i 9.
Porównaj obie odpowiedzi.
„Offline” to dwa różne pytania#
Wróćmy do pytania z czatu. Pierwsze: czy narzędzie działa bez internetu? Nie. Claude i ChatGPT działają w chmurze, nie na Twoim komputerze. To, co wpiszesz, trafia na serwery dostawcy. Co wolno tam wpisać – w rozdziale 4.
Drugie: czy model cały czas czyta internet? Też nie. Zagląda tam, gdy szuka albo gdy dasz mu link.
Małe modele, np. polski Bielik, uruchomisz na własnym komputerze bez internetu. Są słabsze od dużych modeli w chmurze i same z siebie nie szukają w sieci.16 Jak wybrać narzędzie – w rozdziale 7.
Po drugiej stronie nikt nie siedzi#
„Też tak myślałem że,ktoś siedzi po drugiej stronie” – napisał ktoś pod filmem KosmoAI na YouTube (ok. XII 2025).17 Tekst pojawia się kawałek po kawałku, jak pisany na żywo. Ale po drugiej stronie nikogo nie ma: tekst wychodzi kawałkami, bo tak właśnie powstaje. W badaniu w USA 6% dorosłych sądziło, że odpowiedź pisze człowiek.1 Kto może czytać Twoje rozmowy – w rozdziale 4.
Odpowiedź na „czy myśli” ma trzy części#
„To nie myśli, to dobiera słowa” – napisał ktoś na Reddicie (r/Polska, 10.11.2025).18 Dobiera. Ale tak dobrze, że rozwiązuje prawdziwe zadania. Uczciwa odpowiedź ma trzy części:
- Model robi rzeczy, które u ludzi wymagają myślenia.
- Robi je po swojemu i myli się inaczej niż człowiek.
- Czy coś przy tym czuje – tego nikt nie wie.
Model potrafi zaskoczyć w obie strony. W lipcu 2025 roku model Google rozwiązał pięć z sześciu zadań Międzynarodowej Olimpiady Matematycznej, na poziomie złotego medalu.19 A starsze modele w 2024 roku potykały się na liczeniu liter, np. ile „r” jest w angielskim słowie „strawberry” (truskawka).20
Całej odpowiedzi nie znają nawet twórcy. Badacze Anthropic piszą: „nie rozumiemy, jak modele robią większość rzeczy, które robią”.2 Naukowcy nie są też zgodni, czy AI może mieć świadomość.21 Do pracy nie musisz tego rozstrzygać. Oceniasz wynik, a nie to, co model „myśli”.
Nie wierz mu na słowo, gdy mówi o sobie#
Kusi, żeby zapytać o to model. Tylko że opisuje siebie słowami, które brzmią wiarygodnie, ale nie zawsze są prawdziwe.
Badacze Anthropic sprawdzili to w 2025 roku na jednym ze swoich starszych modeli. Zapytany, jak dodał dwie liczby, model opisał szkolny sposób „z przeniesieniem jedynki”. W środku liczył inaczej, kilkoma ścieżkami naraz.2
Ktoś na czacie naszego webinaru poprosił model, żeby podzielił się na kilku agentów AI. Potem zapytał nas: „twierdzi,ze to zrobil i wykonal proste zadanie. Myslisz, ze zrobil to uczciwie?;)” (20.01.2026). Nie rozstrzygnie tego odpowiedź czatu, tylko skutki.
Stąd reguła: sprawdzaj skutki, nie deklaracje. Model pisze, że zapisał plik albo zostawił szkic w skrzynce? Zajrzyj do folderu i do skrzynki. Pisze, że przeczytał cały plik? Zapytaj o coś z ostatniej strony.
Z tego obrazu wynika pięć nawyków#
- Nowy temat zaczynaj w nowej rozmowie.
- Daj modelowi to, co ważne, nie wszystko, co masz.
- Czasem zajrzyj do zeszytu i popraw to, co się nie zgadza.
- Gdy potrzebujesz świeżych faktów, poproś o wyszukiwanie i otwórz przypisy.
- Sprawdzaj skutki, nie deklaracje.
Te nawyki działają w każdym narzędziu, także w firmowym Copilocie.
Pracujesz w firmie? Część ustawień, np. pamięć i wyszukiwanie, włącza albo wyłącza firma. Jak o to zapytać IT, piszemy w rozdziale 13.
Masz własną firmę? Stałe fakty o firmie zapisz raz w stałej instrukcji albo w projekcie, zamiast wklejać je do każdej rozmowy.
Masz zespół? Każda osoba ma własną pamięć. Notatki kolegi nie leżą na Twoim biurku.
Dla ciekawychCo upraszczamymożesz pominąć
- Tokeny. Model nie widzi słów, tylko ich kawałki. Polskie zdanie dzieli się na więcej kawałków. „Dzień dobry, przesyłam w załączniku fakturę.” to 17 kawałków w programie, który tnie tekst dla modeli OpenAI. To samo po angielsku – 9.22
- Brudnopis. Modele rozumujące najpierw piszą brudnopis, ale nie zawsze widać w nim, skąd wynik. W badaniu z 2025 roku model, który skorzystał z podsuniętej podpowiedzi, wspominał o niej tylko w co czwartym przypadku.23
- Drugi etap szkoły. To kilka metod naraz: ocena odpowiedzi przez ludzi (fachowo: RLHF) i spisane zasady, które Anthropic nazywa konstytucją Claude’a.6 Duży model językowy to po angielsku LLM (large language model).
Komu ten rozdział się przyda?
Przekaż komuś, kto myśli, że AI to wyszukiwarka.
Pojęcia z tego rozdziału
Przypisy
- 1.Searchlight Institute i Tavern Research, „Americans Have Mixed Views of AI and an Appetite for Regulation”, 2025; badanie 1–6.08.2025, panel internetowy, N = 2 301, błąd ±3,2 pkt proc.; toplines, pyt. 91 (45% „baza danych”, 21% „scenariusz gotowych odpowiedzi”, 28% poprawnie: „zgaduje, jakie słowa powinny być dalej, na podstawie wzorców”, 6% „człowiek w tle”); crosstabs, pyt. 91 (używający AI w pracy przynajmniej czasami, n = 629: 27% poprawnie). https:/
/ www.searchlightinstitute.org/ wp-content/ uploads/ 2025/ 12/ Searchlight-AI-Survey-Toplines.pdf (otwiera się w nowej karcie) ; https:/ / www.searchlightinstitute.org/ wp-content/ uploads/ 2025/ 12/ Crosstabs-AI-Polling-Survey-v2-20250730.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 2.Anthropic, „Tracing the thoughts of a large language model”, 27.03.2025; badany model: Claude 3.5 Haiku (wydany w X 2024). Badanie producenta o własnym modelu; cytat w oryginale: „we don’t understand how models do most of the things they do”. https:/
/ www.anthropic.com/ research/ tracing-thoughts-language-model (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 3.Anthropic, „Glossary” (hasła Pretraining, RLHF, Fine-tuning, Temperature), dokumentacja Claude, 2026. https:/
/ platform.claude.com/ docs/ en/ about-claude/ glossary (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 4.Anthropic, „System prompts”, dokumentacja Claude (informacje o wydaniach), 2026. https:/
/ platform.claude.com/ docs/ en/ release-notes/ system-prompts (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 5.Anthropic, Privacy Center, art. 7996868 (produkty komercyjne: „By default, we will not use your inputs or outputs from our commercial products”). https:/
/ privacy.claude.com/ en/ articles/ 7996868 (otwiera się w nowej karcie); OpenAI, Help Center, art. 7730893. https:/ / help.openai.com/ en/ articles/ 7730893-data-controls-in-chatgpt (otwiera się w nowej karcie); Google, Workspace Privacy Hub (Gemini w Google Workspace). https:/ / knowledge.workspace.google.com/ admin/ gemini/ generative-ai-in-google-workspace-privacy-hub? hl= en (otwiera się w nowej karcie); Microsoft Learn, prywatność Microsoft 365 Copilot. https:/ / learn.microsoft.com/ en-us/ copilot/ microsoft-365/ microsoft-365-copilot-privacy (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 6.Anthropic, „Claude Opus 5.5 System Card”, 22.09.2026, §1.1. https:/
/ www-cdn.anthropic.com/ fc1b44717c85dc068bc6ba5024219938094694bd/ Claude%20Opus%205.5%20System%20Card.pdf (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 7.Anthropic Privacy Center, „How Do You Use Personal Data in Model Training?”, aktualizacja 16.03.2026. Stanowisko producenta. https:/
/ privacy.claude.com/ en/ articles/ 10023555 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 8.Ahmed, Cooper, Koyejo, Liang, „Extracting books from production language models”, arXiv 2601.02671, 06.01.2026; model Claude 3.7 Sonnet po obejściu zabezpieczeń, „Harry Potter and the Sorcerer’s Stone”. Preprint, bez recenzji. https:/
/ arxiv.org/ abs/ 2601.02671 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 9.Common Crawl, statystyki językowe zbioru CC-MAIN-2026-43 (odsetek dokumentów HTML wg języka głównego: angielski 42,56%, polski 1,89%). https:/
/ commoncrawl.github.io/ cc-crawl-statistics/ plots/ languages (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 10.Anthropic, „Context windows”, dokumentacja Claude, 2026. https:/
/ platform.claude.com/ docs/ en/ build-with-claude/ context-windows (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 11.Claude Help Center, „How large is Claude’s context window?”, 2026 (plany płatne: 1 mln tokenów dla Opus 5.5 i Haiku 5.5; „Claude summarizes earlier messages to make room for new content”). https:/
/ support.claude.com/ en/ articles/ 8606394 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 12.Claude Help Center, „Use Claude’s chat search and memory to build on previous context”, 2026. https:/
/ support.claude.com/ en/ articles/ 11817273 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 13.Claude Help Center, „Enabling and using web search”, 2026. https:/
/ support.claude.com/ en/ articles/ 10684626-enabling-and-using-web-search (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 14.PurePC, artykuł o asystencie AI w mObywatelu, 29.12.2025. https:/
/ www.purepc.pl/ mobywatel-asystent-ai-pllum-rag-chatbot-sprawy-urzedowe-ulatwienie (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026); Ministerstwo Cyfryzacji, „Nowa usługa w mObywatelu: wirtualny asystent ułatwi korzystanie z usług publicznych”. https:/ / www.gov.pl/ web/ cyfryzacja/ nowa-usluga-w-mobywatelu-wirtualny-asystent-ulatwi-korzystanie-z-uslug-publicznych (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 15.XYZ.pl / PAP, 24.08.2026, informacje z briefingu Ministerstwa Cyfryzacji i NASK (ponad 730 tys. rozmów, ponad 1,17 mln wiadomości). https:/
/ xyz.pl/ ? p= 241778 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 16.SpeakLeash, model Bielik-11B-v3.0-Instruct w Ollama, 2026. https:/
/ ollama.com/ SpeakLeash/ bielik-11b-v3.0-instruct (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 17.Komentarz pod filmem KosmoAI, YouTube, ok. XII 2025 (data komentarza przybliżona). https:/
/ www.youtube.com/ watch? v= CFWA2YA9s7U (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 18.Reddit, r/Polska, 10.11.2025. https:/
/ www.reddit.com/ r/ Polska/ comments/ 1ot7yah/ (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 19.Google DeepMind, „Advanced version of Gemini with Deep Think officially achieves gold-medal standard at the International Mathematical Olympiad”, 21.07.2025 (35 z 42 punktów, wynik ocenili i potwierdzili koordynatorzy olimpiady). https:/
/ deepmind.google/ discover/ blog/ advanced-version-of-gemini-with-deep-think-officially-achieves-gold-medal-standard-at-the-international-mathematical-olympiad/ (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 20.Tairan Fu, Raquel Ferrando, Javier Conde, Carlos Arriaga, Pedro Reviriego, „Why Do Large Language Models (LLMs) Struggle to Count Letters?”, arXiv 2412.18626, 19.12.2024. Preprint, bez recenzji. https:/
/ arxiv.org/ abs/ 2412.18626 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 21.Anthropic, „Exploring model welfare”, 24.04.2025. https:/
/ www.anthropic.com/ research/ exploring-model-welfare (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 22.
- 23.Anthropic, „Reasoning models don’t always say what they think”, 03.04.2025; model Claude 3.7 Sonnet, średnio 25% przypadków, liczone tylko wtedy, gdy model użył podpowiedzi. https:/
/ www.anthropic.com/ research/ reasoning-models-dont-say-think (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 24.Anthropic, „Models overview”, dokumentacja Claude, 2026 („Reliable knowledge cutoff: Jun 2026”; „1M tokens is roughly 555k words or 2.5M Unicode characters”). Strony maszynopisu: wyliczenie redakcji, 2,5 mln znaków / 1 800 znaków na stronę. https:/
/ platform.claude.com/ docs/ en/ about-claude/ models/ overview (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).