Na koniec
Słowniczek: co znaczy to słowo?
Ta osoba miała rację: mówiliśmy jak do zawodowców. Dlatego tu każde słowo wyróżnione w rozdziałach dostaje jedno albo dwa zdania po ludzku. Obok stoją numery rozdziałów, w których je spotkasz. W całym kompendium model AI to stażysta w biurze, stąd obrazy z jego biura.
W nawiasie stoi nazwa angielska. Gdy to napis na przycisku w aplikacji Claude, zaznaczamy to wprost. Menu ChatGPT jest po polsku, menu aplikacji Claude – nie.1 Napis na przycisku jest po angielsku. Rozmawiasz po polsku.
Znasz tylko słowo angielskie albo branżowe? Spis na końcu słowniczka prowadzi od niego do polskiego hasła.
Model to zdolny stażysta z amnezją#
- AI (artificial intelligence) – sztuczna inteligencja: cała rodzina programów, nie jeden program. To kompendium jest o tej części, której możesz coś zlecić. Obraz: dymek · Rozdział: 1, 12.
- czat (chat) – sposób pracy z AI przez pisanie albo mówienie: pytasz i dostajesz odpowiedź. Nowy temat – nowa rozmowa. Obraz: dymek · Rozdział: 1, 2, 6, 7.
- model językowy (large language model, LLM) – program, który nauczył się pisać z ogromnej liczby tekstów. Model to zdolny stażysta z amnezją: dużo umie, ale o Tobie wie tylko to, co mu dziś dasz. Obraz: stażysta · Rozdział: 1, 2, 3, 7.
- model – krócej o modelu językowym. Zobacz: model językowy.
- dostawca – firma, która robi narzędzie AI i przechowuje Twoje rozmowy, np. Anthropic (Claude) albo OpenAI (ChatGPT). Rozdział: 4, 13, 14.
- trening (training) – szkoła modelu przed premierą. Rozmowa z Tobą nie zmienia modelu. Dostawca może jednak użyć rozmów do treningu nowej wersji. Czy Twoich – zależy od konta i ustawień (rozdział 4). Obraz: stażysta · Rozdział: 3, 4.
- data odcięcia wiedzy (knowledge cutoff) – moment, do którego model „czytał”. O późniejszych sprawach wie z wyszukiwania w internecie albo od Ciebie. Obraz: stażysta · Rozdział: 3, 5.
- token (token) – kawałek tekstu, na którym pracuje model: słowo, część słowa albo znak. Od liczby tokenów zależą limity i wielkość okna kontekstu. Obraz: biurko · Rozdział: 3.
- losowość (jej ustawienie: temperatura, temperature) – odrobina przypadku, z jaką model wybiera kolejne słowa. Dlatego to samo pytanie daje trochę inne odpowiedzi. W aplikacji czatu losowości nie ustawiasz. Obraz: losowanie z worka · Rozdział: 3.
Model zgaduje, więc Ty sprawdzasz#
- zmyślenie (fachowo: halucynacja, hallucination) – pewnie brzmiąca nieprawda. Model zgaduje, nie kłamie. Liczby, daty, nazwiska i przepisy sprawdzasz u źródła. Zgaduje rzadziej, gdy dasz mu prawo napisać „brakuje mi danych”. Obraz: stażysta · Rozdział: 3, 5.
- przytakiwanie (sycophancy) – skłonność modelu do przyznawania Ci racji. Zamiast „Mam rację, prawda?” pytaj: „Jakie są argumenty za i przeciw?” Obraz: stażysta · Rozdział: 5, 11.
- wyszukiwanie w internecie (web search) – egzamin z otwartą książką: model sprawdza aktualne strony i podaje źródła w przypisach. Przypis to zaproszenie do sprawdzenia, nie gwarancja. Obraz: biurko · Rozdział: 3, 5.
- rozumowanie (reasoning) – brudnopis, który model pisze przed odpowiedzią. Pomaga przy trudnych zadaniach, ale nie zawsze pokazuje, skąd wziął się wynik. Obraz: biurko · Rozdział: 3.
Dobre polecenie zaczyna się od kontekstu#
- polecenie (prompt) – to, co piszesz albo mówisz do AI: zadanie, materiał i format. Zadanie opisujesz tak, jak komuś, kto widzi sprawę pierwszy raz. Obraz: dymek · Rozdział: 2, 6.
- kontekst (context) – to, co AI musi wiedzieć o zadaniu: po co, dla kogo, z czego i jak. Gdy wynik jest słaby, zwykle modelowi brakuje informacji, nie Tobie rozumu. Obraz: biurko · Rozdział: 2, 6.
- okno kontekstu (context window) – biurko modelu: wszystko, co widzi w tej rozmowie. Obraz: biurko · Rozdział: 3, 5, 6.
Model w pracy się nie uczy – mądrzeje jego zeszyt#
- pamięć (w aplikacji Claude: Memory) – notatki o Tobie, które aplikacja sama dopisuje do zeszytu i dokłada do nowych rozmów. Możesz je przejrzeć, poprawić i usunąć. Obraz: zeszyt · Rozdział: 3, 4, 8.
- stała instrukcja (custom instructions; w aplikacji Claude: Instructions) – wskazówki, które AI bierze pod uwagę w każdej rozmowie, np. „pisz krótko, po polsku”. Obraz: zeszyt · Rozdział: 3, 8.
- projekt (w aplikacji Claude: Projects) – osobny zeszyt na jeden temat: instrukcja, pliki i rozmowy razem. Obraz: osobny zeszyt · Rozdział: 7, 10, 15.
- gotowiec (skill; w aplikacji Claude: Skills) – opis, jak zrobić jedno zadanie, np. porządną tabelę w Excelu. Model sięga po niego sam, gdy uzna, że pasuje do zadania. Obraz: zeszyt · Rozdział: 7.
- rozmowa incognito (w aplikacji Claude: Incognito chat; w innych narzędziach: czat tymczasowy) – rozmowa, która nie trafia do historii ani do pamięci. Dostawca przechowuje ją jednak przez pewien czas – ile, mówi rozdział 4. Na koncie firmowym właściciel konta może ją dostać w eksporcie danych. Obraz: zeszyt bez nowego wpisu · Rozdział: 4, 13.
Agent robi kroki, Ty stawiasz cel#
- agent AI (AI agent) – ten sam model, który dostał narzędzia i cel. Sam robi kolejne kroki, aż skończy. Ty stawiasz cel i akceptujesz wynik. Obraz: lista zadań do odhaczania · Rozdział: 1, 7, 8, 9, 10, 14, 15.
- agent – krócej o agencie AI. Zobacz: agent AI.
- schody od czatu do agenta – pięć stopni: rozmowa · stała instrukcja · połączenie z Twoimi programami · zadanie, które wraca samo · agent, który robi kroki i pyta o zgodę. Nie musisz wejść na górę. Każdy stopień już coś daje. Obraz: schody · Rozdział: 8, 10, 15.
- automatyzacja (automation) – tramwaj: z góry ustalone kroki, zawsze w tej samej kolejności. Agent to taksówka: trasę dobiera sam. Tramwaj jest tańszy i przewidywalny. Obraz: tramwaj, taksówka · Rozdział: 1, 9, 10, 14.
- połączenie (connector; w aplikacji Claude: Connectors) – klucz do jednej Twojej szuflady: poczty, kalendarza albo dysku. Dajesz go w ustawieniach i w każdej chwili odbierasz. Na koncie firmowym połączenia najpierw włącza właściciel konta. Obraz: klucz · Rozdział: 7, 8, 9, 10, 13.
- MCP (Model Context Protocol) – wspólny standard połączeń, jak jedno gniazdko do wielu urządzeń. Gniazdko mówi, jak się połączyć, ale nie mówi, komu ufać. Obraz: klucz · Rozdział: 9.
- szkic – wersja, którą przygotowuje AI, a Ty czytasz, poprawiasz i wysyłasz. AI szykuje, Ty podpisujesz. Obraz: podpis · Rozdział: 9, 12.
- Ty zatwierdzasz (fachowo: człowiek w pętli, human in the loop) – zasada: bez Twojego „tak” AI nic nie wysyła, nie płaci i nie usuwa. Działa tylko wtedy, gdy czytasz, co zatwierdzasz. To jeden z trzech hamulców, obok najmniejszych dostępów i szkiców zamiast wysyłki. Obraz: podpis · Rozdział: 8, 9.
Zanim wkleisz, sprawdź konto i kolor#
- światło drogowe danych (karta KD-2) – zielone (to, co publiczne): wolno wszędzie, na każdym koncie. Żółte (np. procedury, notatki ze spotkań): tylko na koncie firmowym. Czerwone (np. dane o ludziach i klientach): tylko gdy firma na piśmie pozwala w tym narzędziu. Hasła, numery kart i skany dowodów – nigdy, nigdzie. Obraz: sygnalizator · Rozdział: 4, 13, 14.
- konto firmowe i konto prywatne – konto firmowe to narzędzie kupione przez firmę, z umową o ochronie danych. Konto prywatne takiej umowy nie ma, nawet płatne i opłacone firmową kartą. Rozdział: 4, 13, 14.
- właściciel konta – osoba albo dział, który zarządza kontem firmowym: zaprasza ludzi i włącza funkcje. Rozdział: 3, 8, 9, 13.
- umowa powierzenia danych (DPA) – umowa, która określa, co dostawca może robić z danymi Twoich klientów i jak je chroni. Ma ją konto firmowe, nie prywatne. Rozdział: 14.
- RODO – unijne przepisy o ochronie danych osobowych. Za dane klientów odpowiada ten, kto decyduje, jak ich używać. Na etacie to firma, a Ty trzymasz się jej zasad. We własnej firmie to Ty. Rozdział: 4, 11, 14.
- AI Act – unijne rozporządzenie o sztucznej inteligencji. Nie nakłada obowiązków na osoby, które używają AI w sprawach czysto osobistych. AI Act każe firmom zadbać, żeby ludzie, którzy używają AI w pracy, wiedzieli, co robią. Nie przewiduje osobnej, określonej kwotą kary za brak szkoleń. Nie każe Ci zdawać egzaminu ani mieć certyfikatu. Stan na XI 2026. Rozdział: 11, 13.
Nie wszystko jest tym, za co się podaje#
- ukryte polecenie (prompt injection) – cudza karteczka w Twojej szufladzie: polecenie schowane w mailu, pliku albo na stronie. Agent może wziąć je za Twoje. Obraz: szuflada · Rozdział: 9, 11, 15.
- podróbka (deepfake) – fałszywe zdjęcie, film albo nagranie głosu zrobione z pomocą AI. Nie musisz jej rozpoznać. Rozłącz się i zadzwoń na numer, który znasz. Obraz: telefon · Rozdział: 11.
- fałszywa wiadomość (phishing) – mail albo SMS, który udaje bank, kuriera czy urząd i wyłudza dane. Może przyjść do każdego, także do kogoś, kto nie używa AI. Obraz: telefon · Rozdział: 11.
Słowo branżowe prowadzi do polskiego hasła#
- connector → połączenie
- deepfake → podróbka
- halucynacja → zmyślenie
- human in the loop, człowiek w pętli → Ty zatwierdzasz
- incognito, czat tymczasowy → rozmowa incognito
- LLM → model językowy
- phishing → fałszywa wiadomość
- prompt → polecenie
- prompt injection → ukryte polecenie
- reasoning → rozumowanie
- skill → gotowiec
- sycophancy → przytakiwanie
- temperatura → losowość
- web search → wyszukiwanie w internecie
Komu ten rozdział się przyda?
Wyślij link osobie, która ma to samo pytanie. Czyta bez zapisu.
Przypisy
- 1.Anthropic, „How to use Claude in your preferred language”, Claude Help Center, art. 10769299, 2026 (menu w 11 językach, bez polskiego; „you can still chat with Claude in any language”). https:/
/ support.claude.com/ en/ articles/ 10769299 (otwiera się w nowej karcie) ; OpenAI, Help Center, art. 8357869 (polskie menu ChatGPT, język dobierany do przeglądarki). https:/ / help.openai.com/ en/ articles/ 8357869 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 2.CBOS, „Korzystanie ze sztucznej inteligencji”, Komunikat z badań 64/2026, badanie 7–17.05.2026, N = 1 041; odsetek wśród 658 osób, które nie korzystają z AI tworzącej teksty i obrazy. https:/
/ cbos.pl/ SPISKOM.POL/ 2026/ K_064_26.PDF (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 3.dzieje.pl (PAP), „»Sztuczna inteligencja« słowem roku 2023”, 04.01.2024; konkurs Uniwersytetu Warszawskiego, 13. edycja. https:/
/ dzieje.pl/ edukacja/ sztuczna-inteligencja-slowem-roku-2023 (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026). - 4.Claude Help Center, art. 11176164 (połączenia), 12260368 (incognito), 11817273 (pamięć), 10185728 (stała instrukcja), 12512180 (gotowce), 2026. https:/
/ support.claude.com/ en/ articles/ 11176164 (otwiera się w nowej karcie) · https:/ / support.claude.com/ en/ articles/ 12260368 (otwiera się w nowej karcie) · https:/ / support.claude.com/ en/ articles/ 11817273 (otwiera się w nowej karcie) · https:/ / support.claude.com/ en/ articles/ 10185728 (otwiera się w nowej karcie) · https:/ / support.claude.com/ en/ articles/ 12512180 (otwiera się w nowej karcie) ; OpenAI, Centrum pomocy (wersja polska, tłumaczenie maszynowe), art. 20001256, 20001494, 8914046, 8590148, 8096356, 10169521. https:/ / help.openai.com/ pl-pl/ articles/ 20001256 (otwiera się w nowej karcie) ; Google, Pomoc Aplikacji Gemini. https:/ / support.google.com/ gemini/ answer/ 13594961? hl= pl (otwiera się w nowej karcie) ; Microsoft, „Łączniki usługi Copilot” i „Personalizacja i pamięć”. https:/ / support.microsoft.com/ pl-pl/ microsoft-copilot/ connecting-microsoft-copilot-to-other-services (otwiera się w nowej karcie) · https:/ / support.microsoft.com/ pl-PL/ microsoft-copilot/ microsoft-copilot-privacy-controls (otwiera się w nowej karcie) (odczyt 05.11.2026).
Następny: Na koniec – Karty do druku: którą wydrukować i komu dać?